Giáo dục, du lịch và đời sống xã hội

Trường Manhattan Comp và chương trình học

Bài đọc về một trường trung học ban đêm minh họa bốn loại câu hỏi đọc hiểu: tìm tiêu đề, xác định đại từ, suy luận và tìm phát biểu sai. Tiêu đề đúng của một bài đọc phải bao quát toàn bộ nội dung chính, không chỉ bám vào một chi tiết nằm ở một đoạn. Các phương án quá hẹp, hoặc chỉ nói về một khía cạnh phụ, thường là phương án nhiễu. Đặc điểm khác biệt nổi bật nhất của đối tượng được mô tả là căn cứ quan trọng để chọn tiêu đề.

Từ vựng và cụm từ thường gặp trong bài về giáo dục:

• deceptive (adj.) — gây hiểu lầm, đánh lừa; a deceptive first impression là ấn tượng ban đầu không phản ánh đúng thực chất. Ví dụ: The calm surface of the lake was deceptive, because the water was very deep.
• diploma (n.) — bằng tốt nghiệp chính thức, khác với certificate (chứng chỉ, chứng nhận). Học sinh thường coi bằng chính thức có giá trị hơn khi xin việc. Ví dụ: A diploma from an accredited school helps graduates find better jobs.
• credit (n.) — tín chỉ hoặc học phần đã hoàn thành, dùng để tính khối lượng học tập đã tích lũy. Ví dụ: She transferred her credits from her old university.
• last resort (n.) — phương án cuối cùng khi không còn lựa chọn nào khác; turn one's life around — thay đổi cuộc đời theo hướng tốt hơn. Ví dụ: Night classes were his last resort, but they helped him turn his life around.

Đại từ they hoặc them thay cho danh từ đứng trước gần nhất, có cùng số và phù hợp về nghĩa. Cần kiểm tra cả động từ đi kèm, vì người có thể học hoặc dành thời gian, còn vật thì không.

Cụm take + thời gian và cấu trúc from ... to ... dùng để nêu khoảng thời gian. Generally nghĩa là nói chung, thường là. Ví dụ: It usually takes about three months to finish the short course.

Câu hỏi tìm phát biểu KHÔNG đúng yêu cầu đối chiếu từng phương án với bài. Phương án sai thường chứa từ khẳng định tuyệt đối như all, never, most, nên cần kiểm tra kỹ số lượng và mức độ được nêu trong bài.

Suy luận (inference) là kết luận hợp lý dựa trên chi tiết có trong bài, không phải điều được nêu trực tiếp. Muốn suy ra đặc điểm của một người hay một nơi, cần gom các hành động và lời nói được mô tả rồi rút ra điểm chung. Ví dụ: If a manager remembers staff names and asks about their families, we can infer that he values personal relationships.

Lối sống năng động hằng ngày

Bài điền từ về thói quen vận động kiểm tra các cấu trúc cố định và quy tắc ngữ pháp sau:

• make a routine of + V-ing — biến một việc thành thói quen. Giới từ đi sau routine là of, không dùng in hay to. Ví dụ: She makes a routine of walking to school every morning.
• or và nor — or nối các lựa chọn thay thế trong câu khẳng định; nor đi với neither ... nor trong câu phủ định; so chỉ kết quả, còn but chỉ sự đối lập. Ví dụ: You can walk or cycle to the park.
• Trật tự tính từ — thường là ý kiến, kích thước, tuổi, hình dạng, màu sắc, nguồn gốc, chất liệu, mục đích; danh từ bổ nghĩa đứng ngay trước danh từ chính. Ví dụ: a large old wooden box. Cụm heavy grocery bags đúng vì tính từ heavy đứng trước, danh từ grocery bổ nghĩa cho bags.
• other / another / others / the others — other đứng trước danh từ số nhiều và không có mạo từ; another đi với danh từ số ít; others là đại từ không xác định; the others chỉ phần còn lại xác định. Ví dụ: Invite your other friends to join.
• engage (v.) — thu hút, khơi gợi sự chú ý hoặc tinh thần; engage in là tham gia vào. Ví dụ: Games that are challenging engage players' competitive spirit.
• works wonders — mang lại hiệu quả rất tốt, kỳ diệu. Ví dụ: A short walk after dinner works wonders for my mood.

Quảng cáo tuyển dụng việc làm bán thời gian

Thông báo tuyển dụng việc làm bán thời gian kiểm tra từ vựng, liên từ và cấu trúc ngữ pháp dùng trong văn bản quảng cáo. Các điểm cần nắm:

• up for grabs — đang sẵn có để tìm kiếm hoặc giành lấy, thường dùng để nói về vị trí đang mở tuyển. Ví dụ: Two places in the scholarship programme are up for grabs.
• The + so sánh hơn ..., the + so sánh hơn ... — càng ... thì càng ... Ví dụ: The more you practise, the more confident you become.
• Trạng từ nối — additionally (thêm vào đó) để bổ sung ý; consequently (do đó) chỉ kết quả; subsequently (sau đó) chỉ trình tự thời gian; finally (cuối cùng) chỉ điểm kết thúc của một chuỗi. Chọn theo quan hệ logic với câu trước. Ví dụ: The course is free. Additionally, students receive a laptop.
• neither / both / either — neither + danh từ số ít + động từ số ít nghĩa là không cái nào trong hai; both + danh từ số nhiều nghĩa là cả hai; either nghĩa là một trong hai. Ví dụ: Neither answer is correct.
• should be + V3 — cấu trúc bị động với động từ khuyết thiếu, dùng để nêu yêu cầu hoặc hướng dẫn. Ought phải đi với to (ought to), còn should not mang nghĩa phủ định. Ví dụ: Reports should be submitted before the deadline.
• golden opportunity — cơ hội vàng, cơ hội rất tốt và hiếm có. Các tính từ khác như lively (sôi động), active (tích cực) và private (riêng tư) không tạo cụm này với opportunity. Ví dụ: Studying abroad is a golden opportunity for young people.

Tham vọng và thành công cá nhân

Bài đọc về tham vọng và mong muốn thành công kiểm tra tiêu đề, đại từ thay thế, sự khác biệt giữa người với người, suy luận và phát biểu sai.

• ambition (n.) — tham vọng, khát khao đạt được điều lớn lao; desire to succeed — mong muốn thành công. Tiêu đề đúng phải bao quát mọi đoạn trong bài; một chủ đề rộng thường đúng hơn một ý phụ hoặc một khía cạnh riêng lẻ.
• differ from / vary from person to person — khác nhau giữa từng người. Cụm no two people are alike nghĩa là không có hai người nào giống nhau.
• set goals / achieve goals — đặt mục tiêu và đạt mục tiêu. Đại từ them thay cho danh từ đi được với động từ achieve, ở đây là goals chứ không phải chủ thể hay nơi chốn.
• Câu hỏi tìm phát biểu KHÔNG đúng cần đối chiếu từng phương án với chi tiết trong bài. Phương án sai thường phủ nhận một yếu tố mà bài đã nêu là quan trọng, nên cần đọc kỹ mức độ quan trọng được gán cho từng yếu tố.
• Suy luận từ hai yếu tố: nếu bài cho thấy thiếu tham vọng thì người có mục tiêu không bắt đầu, còn thiếu mục tiêu rõ ràng thì người có tham vọng thường không hoàn thành việc đang làm, có thể suy ra cả hai đều cần thiết cho thành công. Ví dụ: Without a clear plan, even hard-working people rarely finish what they start.

Khu phố mua sắm dành cho người đi bộ

Bài đọc về khu mua sắm không có xe cộ kiểm tra tiêu đề, nguyên nhân – kết quả, đại từ thay thế, nghĩa của từ trong ngữ cảnh và phát biểu sai.

• pedestrian (n.) — người đi bộ; traffic-free / car-free (adj.) — không có xe cộ lưu thông. Tiêu đề về một khu vực phải nêu được đối tượng trung tâm của bài, không chỉ nói về một nhóm liên quan.
• involve (v.) — bao hàm, kéo theo; risks involved in + V-ing / N — các rủi ro liên quan đến. Khi đoạn văn nêu nhiều nguyên nhân, cần xác định đúng nguyên nhân được nói đến, không lấy giải pháp hay kết quả làm nguyên nhân. Ví dụ: There are risks involved in buying land abroad.
• Đại từ they thay cho nhóm chủ thể đứng ngay trước đó trong mạch lập luận; ở đây là nhóm người có quan điểm phản đối và lo mất khách.
• prosper (v.) — phát đạt, thành công về kinh doanh; các từ gần nghĩa là thrive hoặc flourish. Ví dụ: The small bookshop prospered after it moved to the main street.
• Phương án sai trong câu hỏi NOT true thường đổi địa điểm, thời điểm hoặc nguồn gốc của một sự việc. Vì vậy cần đối chiếu cẩn thận các mốc không gian và thời gian với bài.

Một số cụm hữu ích: resistance (n.) — sự phản đối; argue that — lập luận rằng; lose customers — mất khách. Ví dụ: Several residents argued that the new rules would reduce parking spaces.

Rủi ro trong du lịch và đặt tour trực tuyến

Bài điền từ về rủi ro khi đi du lịch và đặt tour kiểm tra cấu trúc song song, liên từ chỉ quan hệ logic và từ vựng về thái độ với rủi ro.

• Cấu trúc song song — trong một chuỗi liệt kê, các thành phần phải cùng dạng ngữ pháp. Nếu một thành phần là danh động từ V-ing thì các thành phần còn lại cũng phải như vậy. Ví dụ: She enjoys reading, swimming, and being outdoors.
• so — chỉ kết quả; mệnh đề sau so là hệ quả của ý đã nêu trước đó. Ví dụ: The road was closed, so we took a different route.
• As a result / similarly / by contrast — as a result chỉ kết quả, similarly chỉ sự tương đồng, by contrast chỉ sự đối lập. Chọn liên từ theo đúng quan hệ giữa hai ý. Ví dụ: Prices rose sharply. As a result, fewer families could afford trips abroad.
• be a factor in — là một yếu tố trong; risk-averse (adj.) — ngại rủi ro; relish (v.) — thích thú; studiously (adv.) — một cách cẩn thận, có chủ ý. Ví dụ: Cost is a factor in choosing a holiday destination.
• biased (adj.) — thiên vị, thiên lệch; suspicion (n.) — sự nghi ngờ; in favour of — ủng hộ, nghiêng về; face-to-face contact — tiếp xúc trực tiếp. Trong cấu trúc hai vế đối chiếu, hai vế phải cùng loại từ. Ví dụ: Many customers have a suspicion that online reviews are biased.

Tiền bạc, của cải thực và giàu có bề ngoài

Cần phân biệt wealth (của cải, tài sản thực đã tích lũy như tiền tiết kiệm, nhà đất) với income (thu nhập nhận được trong một khoảng thời gian) và với giàu có bề ngoài (vẻ giàu thể hiện qua xe đắt tiền, đồ xa xỉ). Tài sản thực thường không lộ ra ngoài, còn thứ nhìn thấy được thường chỉ là chi tiêu. Tính từ affluent nghĩa là giàu có, khá giả.

Cấu trúc it is normal to conclude that ... dùng để nói một kết luận được xem là hợp lý, và sau to phải là động từ nguyên mẫu. Mệnh đề whoever + động từ (bất kể ai ...) có thể làm chủ ngữ của mệnh đề sau. Ví dụ: It is natural to assume that whoever lives in a big house is rich.

Cụm a disproportionate share of nghĩa là phần chiếm không cân xứng, còn commit trong nghĩa dành, chi cho việc gì. Mệnh đề quan hệ who + have/are + V bổ nghĩa cho danh từ chỉ người. Modest earner là người có thu nhập khiêm tốn, privilege là đặc quyền. Ví dụ: Many students commit a disproportionate share of their allowance to fashion.

Beyond that nghĩa là ngoài điều đó ra. Cụm 'Beyond that, you know nothing at all' dùng để nói rằng chỉ điều vừa nêu là chắc chắn, còn lại không có thông tin gì. Khác với beyond your knowledge là nằm ngoài hiểu biết của bạn.

So ... instead nối kết quả với hành động thay thế: khi không nhìn thấy được thứ thật thì người ta rely on (dựa vào) những thứ bề ngoài. Ví dụ: Since we cannot see their savings, we instead rely on what they wear.

However dùng để đối lập. Refuse to + V là từ chối làm việc gì, authentic là chân thật, xác thực, advertise là quảng cáo, phô trương. Ví dụ: However, honest craftsmanship rarely advertises itself. Cách dùng này giúp nhận ra mối quan hệ đối lập giữa phô trương và sự giàu có thật.

Thành phố Edinburgh và lễ hội

Edinburgh là thủ phủ của Scotland, nằm ở phía đông nam nước này. Khi đọc bài giới thiệu về thành phố cần nhớ các địa danh chính: lâu đài trên đỉnh đá (Castle Rock), phố Royal Mile nối lâu đài với Cung điện Holyroodhouse, và các ngọn đồi xanh gần trung tâm.

Bài viết kiểu destination guide (cẩm nang điểm đến) giới thiệu vị trí, điểm tham quan, hoạt động và thời điểm nên đến. Tiêu đề phù hợp phải bao quát toàn bài, không chỉ nêu một chi tiết riêng lẻ.

Đại từ it thay thế cho đối tượng được nhắc gần nhất và phù hợp về nghĩa, nên cần đọc câu trước để tìm danh từ được thay. Worth + danh từ hoặc V-ing nghĩa là đáng để; be worth a visit là đáng ghé thăm. Ví dụ: The museum is worth a visit, so it should be on your list.

Ceilidh là điệu nhảy dân gian truyền thống của Scotland, thường nhảy theo nhóm trong các buổi liên hoan có nhạc. Ví dụ: We learned a ceilidh dance at the village party.

Festival là lễ hội. Lễ hội nghệ thuật ở Edinburgh được tổ chức vào mùa hè, cụ thể là tháng Tám, thu hút đông khách với các chương trình hòa nhạc, opera, kịch và triển lãm nghệ thuật, và được xem là một trong những lễ hội nghệ thuật lớn nhất thế giới. Khi tìm ý sai, hãy loại dần các ý khớp với văn bản. Ví dụ: The festival takes place in August, not in winter.

Lợi ích của âm nhạc đối với học tập

Main idea (ý chính) là nội dung bao trùm toàn bài, thường được triển khai qua nhiều đoạn. Tiêu đề hoặc ý chính phải bao quát mọi ý được nêu, không chỉ một chi tiết nhỏ. Ví dụ: Một bài nêu nhiều lợi ích của việc tập thể dục có ý chính là lợi ích của tập thể dục, không phải cách tập cụ thể.

Đại từ it thay thế cho danh từ đã nhắc trước đó. Khi đọc, cần tìm danh từ gần nhất có thể thực hiện hành động được mô tả, ví dụ việc giúp cải thiện kết quả học tập thì chủ thể là âm nhạc. Ví dụ: The new bridge is open, and it reduces traffic in the city centre.

Seem to nghĩa là dường như, có vẻ, dùng để nêu một xu hướng được quan sát chứ không phải khẳng định tuyệt đối. Be connected là có liên hệ với nhau, còn maths là cách viết của tiếng Anh Anh cho môn toán. Ví dụ: Students who read often seem to write better essays.

Các lợi ích của âm nhạc thường gặp gồm: hỗ trợ việc học tiếng mẹ đẻ và ngoại ngữ, nâng kết quả ở các môn như toán, giúp nảy ra ý tưởng mới, tăng niềm tin vào bản thân và giảm căng thẳng. Compose là sáng tác (nhạc), reduce stress là giảm căng thẳng. Khi tìm điều không được nêu, hãy đối chiếu từng lợi ích với văn bản; ý như kết bạn nhiều hơn không thuộc nhóm lợi ích này.

Lợi ích của đọc tiểu thuyết đối với trí não

Đọc tiểu thuyết thường được xem là hoạt động giải trí đơn thuần, nhưng nghiên cứu ngày càng cho thấy nó mang lại nhiều lợi ích cho trí óc. Việc đọc bị coi là giải trí (leisure activity) chứ không phải một hình thức rèn luyện tư duy (mental training) là cách nhìn chưa đầy đủ. Tác giả các bài đọc thường đánh giá tích cực về những lợi ích này, nhưng dùng giọng điệu thận trọng, nên có thể suy ra rằng các lợi ích ấy hay bị bỏ qua và chưa được chứng minh đầy đủ.

Từ vựng và cách diễn đạt thường gặp:

• practical (value) — thiết thực, hữu ích; gần nghĩa với useful. Ví dụ: Kỹ năng này có giá trị thiết thực trong công việc hằng ngày.
• subtle — tinh tế, khó nhận ra; trái nghĩa với obvious. Ví dụ: Chỉ người tinh ý mới nhận ra những thay đổi tinh tế trong giọng nói.
• overstate / overrate — nói quá, đánh giá cao hơn thực tế; gần nghĩa với exaggerate. Ví dụ: Hiệu quả của phương pháp này đã bị phóng đại.
• lower the heart rate / ease muscle tension — làm chậm nhịp tim / làm dịu căng cơ; có thể diễn đạt lại là slow the heartbeat and relax the body. Ví dụ: Hít thở sâu vài phút giúp nhịp tim chậm lại.
• remain an open question — vẫn là câu hỏi chưa có lời giải đáp; tương đương still unclear. Ví dụ: Việc kết quả này có kéo dài hay không vẫn là câu hỏi mở.

Đồng cảm và hiểu người khác: empathy là khả năng hiểu cảm xúc, suy nghĩ của người khác. Khi theo dõi suy nghĩ và cảm xúc của nhân vật, người đọc luyện kỹ năng này, và người đọc tiểu thuyết thường xuyên có thể dễ hiểu cảm xúc của người khác hơn. Đọc tiểu thuyết còn giúp người ta cân nhắc các quan điểm khác với mình. Quá trình người đọc tự hình dung nhân vật không có mặt, suy đoán động cơ và phản ứng của họ được gọi là mô phỏng tinh thần (mental simulation), và đây là một dạng luyện tập. Mỗi lần theo dõi lập luận của nhân vật là một lần rèn các kỹ năng dùng trong giao tiếp hằng ngày.

Nhận thức xã hội và nét mặt: nghiên cứu cho thấy người đọc truyện văn học thường đạt điểm cao hơn trong bài kiểm tra nhận thức xã hội (social perception) so với người đọc văn bản phi hư cấu như bài báo thông tin. Họ cũng nhận ra tốt hơn những thay đổi tinh tế trên nét mặt người khác. Vì vậy, khi một lựa chọn khẳng định nhóm đọc phi hư cấu đạt điểm cao hơn, lựa chọn đó là sai.

Trí nhớ, từ vựng và sự tập trung: tiểu thuyết trình bày từ mới trong ngữ cảnh nên người đọc thường đoán được nghĩa mà không cần tra từ điển liên tục. Các từ trong tiểu thuyết không chủ yếu là từ quen thuộc; chúng thường có nhiều từ mới và được giải thích qua ngữ cảnh. Theo dõi câu chuyện có nhiều nhân vật và tình tiết phụ đòi hỏi sự chú ý kéo dài, từ đó giúp tăng khả năng tập trung và ghi nhớ. Tóm lại, nhóm lợi ích chính gồm trí nhớ, từ vựng và sự tập trung.

Đại từ 'it': 'it' thay thế cho danh từ được nhắc trước đó. Khi 'it' là chủ ngữ của một động từ như builds (xây dựng), trains (rèn luyện) hay rewards (thưởng), chủ thể thực hiện hành động thường là đối tượng được nhắc gần nhất hoặc là chủ đề chính của đoạn, chứ không phải người đọc hay nhóm nghiên cứu. Ví dụ: Chiếc xe đạp này đã cũ, nhưng nó vẫn chạy tốt (it = chiếc xe đạp).

Giảm căng thẳng và nghỉ ngơi: đọc trong một khoảng thời gian ngắn cũng có thể làm chậm nhịp tim và thư giãn cơ thể, tức là giảm căng thẳng. Đọc còn giúp người ta nghỉ ngơi khỏi màn hình và thông báo, đồng thời việc cùng đọc và trao đổi với giáo viên hoặc phụ huynh có thể tạo ra lợi ích lâu dài. Đọc tiểu thuyết có thể cải thiện đời sống xã hội và mang lại sự nghỉ ngơi tinh thần, nhưng tác động lâu dài vẫn chưa được xác định. Những người đọc thường xuyên có thể dễ hòa nhập hơn trong quan hệ hằng ngày, nhưng không có nghiên cứu nào khẳng định mọi lợi ích đều vĩnh viễn.

Lưu ý khi làm câu hỏi 'NOT mentioned': các lựa chọn sai thường là ý nghe hợp lý nhưng không được nêu trong bài, ví dụ sức mạnh thể chất, việc cấm tiểu thuyết ở trường học, hay cải thiện từ vựng. Dù đọc tiểu thuyết có thể giúp học từ vựng nói chung, một bài đọc cụ thể không nhất thiết nêu ý này, nên cần đối chiếu từng lựa chọn với nội dung bài.

Thiếu ngủ và giờ học muộn ở học sinh trung học

Thiếu ngủ ở học sinh trung học là tình trạng thanh thiếu niên không ngủ đủ số giờ cần thiết, và thường gắn với giờ học bắt đầu sớm cùng thói quen thức khuya. Khái niệm này xuất hiện thường xuyên trong các bài đọc về giáo dục, nên cần nắm cả nguyên nhân, hậu quả, giải pháp và các từ vựng liên quan.

Nguyên nhân sinh học: trong tuổi dậy thì, đồng hồ sinh học của thanh thiếu niên dịch chuyển muộn hơn, nên các em thường tỉnh táo vào ban đêm và mệt mỏi vào buổi sáng. Đây là hiện tượng sinh học, không phải dấu hiệu lười biếng.

Melatonin là hormone khiến cơ thể buồn ngủ, được não tiết ra vào ban đêm. Ở thanh thiếu niên, hormone này được tiết ra muộn hơn so với người lớn, vì vậy thời điểm buồn ngủ của các em bị lùi lại.

Nguyên nhân thiếu ngủ khác gồm giờ học bắt đầu sớm, học bài khuya và dùng điện thoại trước khi ngủ. Khi gặp dạng câu hỏi NOT mentioned, hãy đối chiếu từng ý với bài; một yếu tố như chất caffeine trong đồ uống năng lượng có thể không được đề cập đến.