Đấu tranh chống Việt Nam hóa chiến tranh và thống nhất đất nước

Đấu tranh chống Việt Nam hóa chiến tranh (1969-1973)

Việt Nam hóa chiến tranh là chiến lược của Mĩ sau khi chiến lược Chiến tranh cục bộ thất bại. Mĩ lấy quân đội Sài Gòn làm lực lượng chính, dùng “người Việt đánh người Việt” dưới sự chỉ huy và viện trợ của Mĩ, rồi rút dần quân Mĩ về nước nhưng vẫn duy trì chiến tranh xâm lược. Đấu tranh chống chiến lược này diễn ra trên cả ba mặt trận quân sự, chính trị và ngoại giao, với mục tiêu làm phá sản chiến lược đó.

Các khái niệm cần nắm:

• Dùng người Đông Dương đánh người Đông Dương — thủ đoạn Mĩ dùng quân Sài Gòn thay quân Mĩ. Năm 1970, Mĩ và chính quyền Sài Gòn tiến công Campuchia bằng lực lượng này, vừa giảm thương vong cho quân Mĩ vừa mở rộng chiến tranh sang nước láng giềng.
• Rút quân đồng minh và quân Mĩ — giai đoạn 1969-1973, trước thất bại trên chiến trường và sức ép phong trào phản chiến trong nước, Mĩ rút quân đồng minh và quân Mĩ khỏi miền Nam. Mĩ không lôi kéo thêm các nước châu Phi, châu Á hay Đông Âu tham chiến.
• Mĩ hóa trở lại chiến tranh — khi chiến lược Việt Nam hóa thất bại, Mĩ tuyên bố quay lại chiến tranh, dùng không quân và hải quân đánh phá miền Bắc.
• Cuộc Tiến công chiến lược năm 1972 — đánh mạnh vào quân đội Sài Gòn, làm phá sản chiến lược Việt Nam hóa, buộc Mĩ thừa nhận thất bại và phải ngồi vào bàn đàm phán. Cuộc tiến công này chưa kết thúc chiến tranh và chưa làm sụp đổ hoàn toàn chính quyền Sài Gòn.
• Trận “Điện Biên Phủ trên không” — chiến thắng cuối năm 1972 đánh bại cuộc tập kích chiến lược bằng không quân của Mĩ vào miền Bắc, buộc Mĩ kí Hiệp định Pa-ri ngày 27-1-1973 và rút quân khỏi miền Nam.

Phân biệt: Chiến tranh cục bộ dựa chủ yếu vào quân Mĩ; Việt Nam hóa chiến tranh dựa chủ yếu vào quân Sài Gòn; Mĩ hóa trở lại là bước leo thang khi Việt Nam hóa thất bại. Chiến tranh đặc biệt là giai đoạn trước đó, đã thất bại từ trước năm 1969.

Hội nghị lần thứ 21 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam (7-1973) nhận định Mĩ tuy phải rút quân nhưng còn ngoan cố, chưa thi hành đầy đủ Hiệp định Pa-ri, nên xác định tiếp tục con đường cách mạng bạo lực, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang để giải phóng miền Nam.

Nghị quyết 21 xác định nhiệm vụ cơ bản của cách mạng miền Nam là tiếp tục chiến lược cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, kiên định con đường bạo lực cách mạng, giữ vững chiến lược tiến công, kết hợp chặt chẽ ba mặt trận quân sự, chính trị, ngoại giao. Nghị quyết này chưa quyết định mở cuộc tiến công chiến lược giải phóng hoàn toàn miền Nam; phương hướng đó được thực hiện từ đầu năm 1975.

Chiến dịch Phước Long (đầu năm 1975) là kết quả thực hiện chủ trương tiến công của Nghị quyết 21: giải phóng tỉnh lị đầu tiên và thăm dò phản ứng của Mĩ, mở đầu chuỗi thắng lợi dẫn tới Tổng tiến công mùa Xuân 1975.

Đại thắng mùa Xuân 1975 và thống nhất đất nước

Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 là chiến dịch chiến lược quyết định, kết thúc cuộc kháng chiến chống Mĩ, cứu nước. Quân dân ta giải phóng Buôn Ma Thuột, Huế, Đà Nẵng và kết thúc bằng việc giải phóng Sài Gòn ngày 30-4-1975.

Các khái niệm và so sánh cần nắm:

• Chiến thắng Phước Long (đầu 1975) — giải phóng tỉnh Phước Long, kiểm nghiệm phản ứng của Mĩ và chính quyền Sài Gòn, thúc đẩy quyết tâm mở Tổng tiến công. Các địa danh thuộc Lào như Bắc Lào, Trung Lào, Thượng Lào không liên quan đến chiến dịch của quân dân miền Nam Việt Nam.
• Chiến dịch Hồ Chí Minh (1975) và Điện Biên Phủ (1954) — cả hai đều giành thắng lợi quyết định, quyết tâm cao và huy động lực lượng lớn; khác nhau ở địa bàn. Điện Biên Phủ diễn ra ở thung lũng miền núi Tây Bắc, còn chiến dịch Hồ Chí Minh diễn ra ở đồng bằng và các đô thị Sài Gòn–Gia Định.
• Thống nhất đất nước về mặt nhà nước — ngày 2-7-1976, Quốc hội khóa VI thống nhất quyết định đặt tên nước là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hoàn thành thống nhất về mặt nhà nước. Ý nghĩa là tạo khả năng to lớn để cả nước xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, và tạo điều kiện tăng cường an ninh, quốc phòng trên phạm vi cả nước. Thống nhất nhà nước không đồng nghĩa với việc gia nhập ASEAN; Việt Nam gia nhập tổ chức này năm 1995.
• Điều kiện thuận lợi sau đại thắng 1975 — đất nước đã thống nhất về lãnh thổ, tạo thuận lợi để cả nước cùng xây dựng và phát triển. Hậu quả chiến tranh, nền kinh tế lạc hậu và thiếu tích lũy nội bộ là khó khăn, không phải điều kiện thuận lợi; quan hệ bình thường hóa với Mĩ chỉ có năm 1995.
• Nhiệm vụ 1976-1986 — cùng xây dựng chủ nghĩa xã hội trên cả nước, nhân dân Việt Nam phải bảo vệ vững chắc biên giới Tây Nam trước các cuộc tấn công của tập đoàn Pôn Pốt từ năm 1977 và cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới đầu năm 1979. Hội Liên Việt, Quỹ độc lập và cuộc bầu Quốc hội khóa I thuộc năm 1946, không thuộc giai đoạn này.

Đặc điểm các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm (1945-1975)

Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm trong giai đoạn 1945-1975 đều thuộc tiến trình cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân do Đảng lãnh đạo, nhằm giành độc lập dân tộc và thống nhất đất nước. Vì vậy cần phân biệt giữa các giai đoạn có tính chất khác nhau về hình thức đấu tranh.

Các khái niệm cần nắm:

• Cuộc vận động giải phóng dân tộc (1939-1945) — chủ yếu là vận động chính trị, chưa phải chiến tranh vũ trang, nên chưa có sự kết hợp hậu phương với tiền tuyến như trong kháng chiến. Tuy vậy, cả giai đoạn này và kháng chiến chống Mĩ đều nằm trong tiến trình cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân.
• Chiến dịch Biên giới thu-đông (1950) — nhằm khai thông biên giới, mở rộng căn cứ địa và tạo thế cho kháng chiến.
• Chiến dịch Tây Nguyên (1975) — là đòn tiến công chiến lược, trực tiếp tạo thời cơ chiến lược để nhanh chóng kết thúc kháng chiến chống Mĩ. Điểm khác biệt cơ bản với chiến dịch Biên giới năm 1950 là mục tiêu thúc đẩy thời cơ kết thúc chiến tranh. Tinh thần quyết chiến và huy động sức mạnh tổng hợp là điểm chung của các chiến dịch.
• Ý nghĩa của kháng chiến chống Mĩ, cứu nước (1954-1975) — giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, mở ra kỉ nguyên độc lập, thống nhất và cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Đây là ý nghĩa đối với Việt Nam; tác động cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi là ý nghĩa đối với thế giới. Chế độ phong kiến đã bị lật đổ từ Cách mạng tháng Tám 1945, không phải mục tiêu của kháng chiến chống Mĩ.
• Bài học kinh nghiệm — phát huy cao độ sức mạnh dân tộc, kết hợp với sức mạnh thời đại; đây là nguyên tắc cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Kết hợp đấu tranh chính trị với quân sự là kinh nghiệm chiến lược, nhưng không phải bài học trọng tâm về sức mạnh tổng hợp.

Đấu tranh ngoại giao trong kháng chiến chống ngoại xâm

Đấu tranh ngoại giao là một mặt trận không tách rời của kháng chiến, cùng với quân sự và chính trị tạo nên sức mạnh tổng hợp. Kết quả ngoại giao không chỉ phản ánh kết quả của hai mặt trận kia mà còn tác động trở lại, củng cố thế và lực cho các mặt trận quân sự và chính trị. Trong 30 năm chiến tranh cách mạng (1945-1975), các thắng lợi ngoại giao như Hiệp định Giơnevơ 1954 và Hiệp định Pa-ri 1973 đều có tác động trở lại tích cực đến chiến trường và đấu tranh chính trị.