Doanh nghiệp, kinh doanh và tài chính cá nhân

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là nghĩa vụ mà doanh nghiệp tự nguyện thực hiện đối với người lao động, người tiêu dùng, cộng đồng và môi trường, bên cạnh mục tiêu lợi nhuận. Các hoạt động tiêu biểu gồm bảo đảm quyền lợi người lao động, bảo vệ môi trường, hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn và tham gia các hoạt động an sinh cộng đồng. Ý nghĩa của trách nhiệm này là góp phần thúc đẩy phát triển bền vững của đất nước, hỗ trợ giải quyết khó khăn của cộng đồng và nâng cao uy tín, lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Cần phân biệt rõ trách nhiệm xã hội với nghĩa vụ pháp lí. Việc đóng góp cho cộng đồng hay làm từ thiện không làm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, vì thuế được tính theo thu nhập chịu thuế và thuế suất do pháp luật thuế quy định.

Doanh nghiệp không thể coi là đã thực hiện trách nhiệm xã hội nếu vi phạm pháp luật. Quảng cáo sai sự thật về tiêu chuẩn môi trường của sản phẩm là hành vi trái nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Kê khai sai doanh thu để giảm thuế là gian lận thuế. Khoản doanh thu kê khai thiếu chỉ là số doanh thu chênh lệch, chưa phải số thuế thất thoát, vì số thuế phải tính theo thuế suất. Tổ chức vi phạm pháp luật vẫn có quyền khiếu nại quyết định hành chính liên quan đến mình theo quy định của Luật Khiếu nại.

Quản lí tài chính cá nhân và gia đình

Quản lí tài chính cá nhân và gia đình là việc lập kế hoạch thu, chi, tiết kiệm và chi tiêu nhằm đạt mục tiêu tài chính đã đề ra. Quy trình thường gồm các bước: xác định mục tiêu tài chính (số tiền cần đạt và thời hạn), xác định các nguồn thu nhập trong gia đình, thống nhất tỉ lệ phân chia các khoản chi, sau đó ghi chép thu chi và điều chỉnh kế hoạch khi cần.

Các khoản chi thường được chia thành ba nhóm:

• Chi thiết yếu — chi cho nhu cầu tối thiểu như ăn uống, nhà ở, y tế và học tập cơ bản.
• Chi không thiết yếu — chi cho giải trí, mua sắm và các nhu cầu có thể cắt giảm.
• Tiết kiệm — phần thu nhập để dành nhằm đạt mục tiêu dài hạn.

Nguyên tắc chung là bảo đảm chi thiết yếu trước, không cắt giảm chi thiết yếu xuống dưới mức nhu cầu tối thiểu, sau đó mới phân bổ cho chi không thiết yếu và tiết kiệm.

Cách tính để đạt mục tiêu tiết kiệm: mức tiết kiệm mỗi tháng bằng số tiền mục tiêu chia cho số tháng, còn tỉ lệ tiết kiệm bằng mức tiết kiệm mỗi tháng chia cho thu nhập hằng tháng. Ví dụ, muốn tiết kiệm 120 triệu đồng trong 12 tháng với thu nhập 40 triệu đồng mỗi tháng thì mỗi tháng phải tiết kiệm 10 triệu đồng, tương ứng 25% thu nhập. Tổng các tỉ lệ chi và tiết kiệm phải bằng 100% thu nhập.

Kinh doanh trực tuyến và ý tưởng kinh doanh

Ý tưởng kinh doanh là những suy nghĩ mang tính sáng tạo và khả thi, hướng tới việc mang lại lợi nhuận. Đây là điểm xuất phát của hoạt động kinh doanh, đi trước việc lập kế hoạch và tổ chức thực hiện.

Cần phân biệt ý tưởng kinh doanh với các khái niệm gần nghĩa:

• Điều kiện kinh doanh — các yếu tố bên ngoài thuận lợi, như chính sách, thị trường, hạ tầng; không phải bản thân ý tưởng.
• Năng lực của chủ thể — khả năng tiến hành hoạt động kinh doanh; không phải ý tưởng.
• Chuẩn mực đạo đức — quy tắc điều chỉnh hành vi trong kinh doanh; không phải ý tưởng.

Kinh doanh trực tuyến là hoạt động mua bán, quảng cáo và giao dịch qua internet, mạng xã hội hoặc sàn thương mại điện tử. Khi kinh doanh trực tuyến, công dân vẫn thực hiện quyền tự do kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật. Việc chọn mặt hàng để bán là biểu hiện của quyền này.

Tuy nhiên, người kinh doanh trực tuyến không được sử dụng thiết bị hay tài khoản của người khác khi chưa được phép, vì hành vi đó xâm phạm quyền bảo đảm an toàn và bí mật thông tin liên lạc. Nhận tiền đặt cọc bằng thủ đoạn gian dối rồi không giao hàng là chiếm đoạt tài sản, xâm phạm quyền sở hữu tài sản của công dân. Khi cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án, khởi tố bị can thì người thực hiện hành vi phải chịu trách nhiệm hình sự.

Các loại hình doanh nghiệp

Doanh nghiệp tư nhân do một cá nhân làm chủ sở hữu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh. Vì vậy, tài sản của chủ doanh nghiệp và tài sản của doanh nghiệp không được tách bạch. Chủ doanh nghiệp tư nhân là cá nhân, không phải tổ chức.

Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên có chủ sở hữu là một cá nhân hoặc một tổ chức. Chủ sở hữu chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn điều lệ, và tài sản của công ty tách bạch với tài sản của chủ sở hữu. Việc chọn loại hình này nhằm tổ chức kinh doanh và giới hạn rủi ro tài sản, không phải để mở rộng quy mô kinh doanh.

Người lao động làm việc trong công ty có hợp đồng lao động được tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định. Trợ cấp thất nghiệp chỉ được hưởng khi đã đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ 12 tháng trở lên trong 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng lao động, nên người làm việc chưa đủ thời gian này chưa đủ điều kiện hưởng.

Nhà ở của vợ chồng thường là tài sản chung. Khi thế chấp hoặc định đoạt tài sản chung, cần có sự thỏa thuận của cả vợ và chồng, không chỉ một bên quyết định.

Lập kế hoạch kinh doanh và hoàn vốn đầu tư

Lập kế hoạch kinh doanh là quá trình chuẩn bị các bước trước khi triển khai hoạt động kinh doanh. Các bước cơ bản gồm: xác định ý tưởng kinh doanh; phân tích điều kiện kinh doanh, như khảo sát nhu cầu khách hàng, đối thủ và nguồn vốn; xác định chiến lược kinh doanh, như chọn sản phẩm, không gian, nhóm khách hàng mục tiêu và chương trình khuyến mại. Sau đó, doanh nghiệp đánh giá rủi ro và điều chỉnh kế hoạch khi cần.

Hoàn vốn đầu tư là thu hồi đủ số vốn đã bỏ ra. Để tính, trước hết tính lợi nhuận cần đạt mỗi tháng bằng vốn đầu tư chia cho số tháng dự kiến hoàn vốn. Sau đó, doanh thu cần đạt bằng tổng chi phí hằng tháng cộng với lợi nhuận cần đạt. Ví dụ, vốn 300 triệu đồng, dự kiến hoàn vốn trong 6 tháng và chi phí 20 triệu đồng mỗi tháng thì lợi nhuận cần đạt là 50 triệu đồng mỗi tháng, doanh thu tối thiểu là 70 triệu đồng mỗi tháng.

Tín dụng và tiết kiệm

Tín dụng là quan hệ vay mượn vốn có hoàn trả, thường kèm lãi, giữa người có vốn nhàn rỗi và người cần vốn. Nhờ tín dụng, nguồn vốn tạm thời dư thừa trong xã hội được tập trung và đưa vào sản xuất, kinh doanh. Vai trò nổi bật của tín dụng là huy động và phân phối vốn cho nền kinh tế.

Tiết kiệm là việc gửi tiền hoặc để dành một phần thu nhập để nhận lợi ích, thường là lãi. Tiền tiết kiệm là một nguồn vốn quan trọng để các ngân hàng cho vay, nên tiết kiệm và tín dụng có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Cần lưu ý: tín dụng không phải là công cụ làm giảm sự cạnh tranh, không phải là khoản giảm thuế cho doanh nghiệp, và không phải là vai trò làm tăng chi phí quản lí của ngân hàng. Khi vay vốn, người đi vay phải bảo đảm trả nợ đúng hạn để tránh rủi ro nợ xấu.

Quản lí tài chính cá nhân và gia đình

Khái niệm. Quản lí tài chính cá nhân và gia đình là việc lập kế hoạch, theo dõi và điều chỉnh thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm và tích lũy nhằm cân đối thu chi, bảo đảm đời sống ổn định và có khả năng ứng phó rủi ro. Cốt lõi là chi tiêu không vượt quá khả năng thu nhập thực có, đồng thời luôn dành một phần thu nhập cho tiết kiệm và dự phòng.

Phân loại chi tiêu. Chi tiêu thiết yếu là các khoản bảo đảm nhu cầu cơ bản như ăn uống, nhà ở, điện nước, đi lại, học tập và y tế. Chi tiêu không thiết yếu (còn gọi là chi linh hoạt) gồm giải trí, mua sắm theo sở thích và các khoản có thể cắt giảm mà không ảnh hưởng đến đời sống cơ bản. Khi phân tích thu chi, phải tách hai nhóm này để biết khoản nào bắt buộc và khoản nào có thể điều chỉnh.

Nguyên tắc quản lí thu chi hợp lí. Trình tự hợp lí là lập dự toán thu chi định kì (thường theo tháng), ưu tiên chi thiết yếu, trích một phần thu nhập để tiết kiệm, rồi mới chi khoản không thiết yếu. Chi tiêu vượt thu nhập bằng vay tiêu dùng lãi suất cao làm mất cân đối tài chính và dễ dẫn đến nợ chồng nợ.

• Trích tiết kiệm trước khi chi — tiết kiệm ngay khi nhận thu nhập, không để đến cuối tháng mới xem còn lại bao nhiêu. Cách này bảo đảm có phần tích lũy. Ví dụ: lương về, trích ngay một phần để gửi tiết kiệm rồi mới phân bổ phần còn lại cho sinh hoạt.
• Ghi chép thu – chi — lập bảng theo dõi các khoản thu và chi thực tế, để biết tiền đi đâu. Việc ghi chép giúp phát hiện khoản chi vượt mức và điều chỉnh kịp thời.
• Không đi vay để chi tiêu thường ngày — khi thu nhập đã đủ chi thiết yếu, không nên vay thêm để mua sắm; vay làm phát sinh lãi và gánh nặng nợ.
• Xử lí khi chi vượt thu — cắt giảm trước hết các khoản chi không thiết yếu; không cắt nhu cầu thiết yếu như ăn uống, học tập, sức khỏe và không đi vay để bù đắp.
• Tiền mặt tại nhà — giữ tiền mặt dư để trong nhà dễ thất thoát và không sinh lời; phần dư nên được đưa vào hình thức tiết kiệm có kì hạn hoặc quỹ dự phòng.

Các công thức cơ bản.

• Số dư sau chi: \text{Số dư} = \text{Thu nhập} - \text{Tổng các khoản chi}. Tổng chi phải gồm đủ mọi khoản (thiết yếu, không thiết yếu, học tập, và khoản khác).
• Tiết kiệm: \text{Tiết kiệm} = \text{Thu nhập} - \text{Chi thiết yếu} - \text{Chi không thiết yếu}. Nếu chỉ trừ chi thiết yếu mà quên khoản chi khác thì kết quả sai.
• Tỉ lệ tiết kiệm: \frac{\text{Tiết kiệm}}{\text{Thu nhập}} \times 100\\%. Đề hỏi tỉ lệ thì phải chia cho thu nhập, không dừng ở số tiền.
• Tỉ lệ chi thiết yếu: \frac{\text{Chi thiết yếu}}{\text{Thu nhập}} \times 100\\%, mẫu số luôn là tổng thu nhập.
• Tiết kiệm theo tỉ lệ cố định: \text{Tiết kiệm} = \text{Thu nhập} \times \text{tỉ lệ đã đặt ra}. Ví dụ, nếu đặt mức tiết kiệm 20% với thu nhập 30 triệu đồng thì tiết kiệm 6 triệu đồng mỗi tháng.
• Phần còn lại theo phân số: trước hết trừ phần trích tiết kiệm để có phần còn lại, rồi mới lấy phân số đề bài yêu cầu trên phần còn lại đó.
• Phần tiết kiệm có thể tính theo phần trăm của phần còn lại sau khi trừ các khoản chi đã biết, như khi chi thiết yếu và chi giải trí đã được trừ trước.