Tăng trưởng, lạm phát và các chỉ số kinh tế

Tăng trưởng kinh tế và các chỉ số kinh tế

Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng quy mô sản lượng của nền kinh tế trong một thời kì nhất định. Chỉ tiêu chính là tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tức tổng giá trị sản phẩm và dịch vụ cuối cùng được tạo ra trong phạm vi lãnh thổ quốc gia. Tốc độ tăng trưởng là phần trăm tăng thêm của GDP so với kì trước. Khi xét mức sống bình quân, dùng GDP bình quân đầu người, tức GDP chia cho dân số.

Cần phân biệt tăng trưởng với phát triển kinh tế. Tăng trưởng chỉ nói đến sự tăng về quy mô, còn phát triển bao gồm thêm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hợp lí, nâng cao đời sống, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Tăng trưởng là điều kiện cần nhưng chưa đủ để phát triển bền vững.

Tăng trưởng có chất lượng thường gắn với năng suất lao động. Năng suất lao động là giá trị sản phẩm do một lao động tạo ra trong một thời gian. Tăng năng suất là nguồn tăng trưởng lâu dài, không chỉ dựa vào tăng số lượng lao động hay vốn. Khi năng suất tăng nhanh hơn, hiệu quả kinh tế và chất lượng tăng trưởng được cải thiện.

Tăng trưởng cũng có tác động tích cực đến phát triển bền vững. Nguồn lực từ tăng trưởng giúp nâng cao mức sống, giảm nghèo, mở rộng an sinh xã hội, y tế và chăm sóc sức khỏe người dân.

Về hội nhập, khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng góp lớn vào xuất khẩu của nhiều nền kinh tế có độ mở cao. Để tận dụng nguồn lực này, doanh nghiệp trong nước cần đào tạo chuyên môn cho người lao động để tiếp thu công nghệ và kinh nghiệm quản lí. Mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế và hoàn thiện thể chế kinh tế cũng là động lực thúc đẩy tăng trưởng.

Nghèo đa chiều là tình trạng thiếu hụt nhiều dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, không chỉ là thiếu thu nhập. Vì vậy, chỉ tiêu nghèo đa chiều phản ánh điều kiện sống toàn diện hơn chỉ tiêu thu nhập.

Lạm phát là tình trạng mức giá chung của nền kinh tế tăng liên tục trong một thời gian. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) là chỉ tiêu phổ biến để đo lạm phát, phản ánh mức tăng giá bình quân của hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng. Theo tốc độ tăng giá, lạm phát được chia thành lạm phát vừa phải (dưới 10%/năm), lạm phát phi mã (mức tăng giá rất cao) và siêu lạm phát (mức tăng giá cực lớn, mất kiểm soát). Giảm phát là tình trạng mức giá chung giảm liên tục, ngược với lạm phát.

Nguyên nhân gây lạm phát gồm ba loại chính:

• Lạm phát do cầu kéo — tổng cầu tăng nhanh, vượt quá khả năng tăng của tổng cung.
• Lạm phát do chi phí đẩy — chi phí sản xuất tăng (ví dụ giá xăng, dầu, nguyên liệu tăng) khiến doanh nghiệp nâng giá bán, làm mức giá chung tăng.
• Lạm phát do tiền tệ — phát hành thừa tiền vào lưu thông làm lượng tiền vượt nhu cầu thanh toán.

Chỉ số phát triển con người (HDI) đo sự phát triển trên ba chiều: sức khỏe (tuổi thọ trung bình), tri thức (số năm đi học bình quân và số năm đi học kỳ vọng) và mức sống (thu nhập bình quân đầu người tính theo sức mua). Giá trị HDI nằm trong khoảng từ 0 đến 1, càng gần 1 thì phát triển con người càng cao. Số năm đi học bình quân là một thành phần trực tiếp của chiều tri thức trong công thức tính HDI.

Tăng trưởng kinh tế và các chỉ số kinh tế

Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng quy mô sản lượng của nền kinh tế qua thời gian, thường được đo bằng mức tăng của tổng sản phẩm trong nước (GDP) hoặc của GDP bình quân đầu người. GDP là tổng giá trị thị trường của toàn bộ hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất trong phạm vi lãnh thổ quốc gia trong một thời kỳ, thường là một năm.