Quyền tham gia quản lí nhà nước, xã hội, khiếu nại và tố cáo

Tham gia quản lí nhà nước, khiếu nại và tố cáo

Tham gia quản lí nhà nước và xã hội là quyền của công dân được bàn bạc, đóng góp ý kiến, giám sát và kiểm tra các công việc chung của cộng đồng, địa phương và đất nước. Đây là biểu hiện của quyền làm chủ và quyền chính trị của nhân dân. Hình thức thực hiện rất đa dạng: góp ý vào đề án, dự thảo văn bản, tham gia các cuộc họp lấy ý kiến dân cư, giám sát việc sử dụng ngân sách, hoặc tham gia biểu quyết khi Nhà nước tổ chức để nhân dân quyết định các vấn đề trọng đại của đất nước.

Quyền này được thực hiện ở hai phạm vi chính:

• Phạm vi cả nước — công dân góp ý vào các văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực thống nhất trên toàn lãnh thổ, ví dụ các bộ luật áp dụng chung cho cả nước.
• Phạm vi cơ sở — công dân tham gia trực tiếp ở xã, phường, thôn, bản, nơi mình sinh sống và làm việc, như bàn bạc việc đóng góp xây dựng nông thôn mới hay giám sát dự toán và quyết toán ngân sách địa phương.

Ở cơ sở, quyền này được cụ thể hóa qua quy chế dân chủ với các cơ chế: dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân giám sát. Dân biết là được biết thông tin về chủ trương, thu chi; dân bàn là đóng góp ý kiến; dân làm là cùng thực hiện; dân kiểm tra và dân giám sát là theo dõi việc thực hiện. Việc yêu cầu kế toán giải trình khoản thu chi là biểu hiện của dân giám sát và kiểm tra. Cụm “dân quản lí” không phải là một trong các cơ chế này, nên đây là phương án dễ chọn nhầm.

Chính quyền tuyên truyền, giáo dục và chia sẻ thông tin cần thiết cho người dân là bảo đảm quyền được cung cấp thông tin, một nội dung thuộc quyền được phát triển của công dân.

Khiếu nại là việc công dân đề nghị cơ quan, người có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính khi cho rằng chúng xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Mục đích cốt lõi là khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp đã bị xâm phạm. Đối tượng điển hình là quyết định xử phạt hành chính, quyết định kỉ luật hay quyết định buộc thôi việc mà người bị áp dụng cho là chưa thỏa đáng hoặc trái pháp luật.