Dịch vụ: giao thông, thương mại, du lịch

Giao thông vận tải Việt Nam

Giao thông vận tải nước ta gồm đường bộ, đường sắt, đường sông, đường biển, đường hàng không và đường ống. Cần phân biệt khối lượng vận chuyển (số tấn hàng hoặc số lượt người được chở) với khối lượng luân chuyển (khối lượng nhân với cự li vận chuyển).

• Khối lượng luân chuyển — công thức \text{Luân chuyển} = \text{Vận chuyển} \times \text{Cự li}, đơn vị triệu tấn.km hoặc triệu lượt người.km. Ngành có cự li dài thường chiếm tỉ trọng luân chuyển lớn, dù khối lượng chở không nhất thiết lớn nhất. Vận tải biển chiếm tỉ trọng luân chuyển hàng hóa lớn nhất vì các tuyến chạy xa, chủ yếu là tuyến quốc tế.
• Cự li vận chuyển trung bình — \dfrac{\text{Luân chuyển}}{\text{Vận chuyển}}, cho biết trung bình mỗi tấn hàng hoặc mỗi lượt người đi được bao nhiêu km.
• Tốc độ tăng trưởng — \dfrac{B - A}{A} \times 100\%, với A là giá trị năm gốc và B là giá trị năm so sánh. Chênh lệch giữa hai tốc độ tăng được gọi là điểm phần trăm.
• Đường sắt — mạng lưới dày nhất ở Đồng bằng sông Hồng, nơi có nhiều đầu mối như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, dân cư đông và nhu cầu vận tải cao. Bắc Trung Bộ có mạng thưa hơn vì địa hình hẹp, dãy núi chạy sát biển; Đông Nam Bộ có tuyến Bắc – Nam đi qua nhưng mật độ không cao bằng Đồng bằng sông Hồng. Tuyến Hà Nội – Lào Cai đi qua Việt Trì (Phú Thọ) và Yên Bái; tuyến Hà Nội – Đồng Đăng nối với cửa khẩu Hữu Nghị sang Trung Quốc.
• Vận tải biển — thuận lợi chủ yếu là vùng biển rộng, gần tuyến hàng hải quốc tế. Khó khăn tự nhiên chủ yếu là bão và áp thấp nhiệt đới, gây sóng lớn, gió mạnh, buộc tàu thuyền tránh trú và làm gián đoạn vận tải.
• Cảng biển theo vị trí — cảng Phan Thiết thuộc tỉnh Bình Thuận (Duyên hải Nam Trung Bộ). Cảng Cửa Lò thuộc thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, nằm phía bắc cảng Vũng Áng (Hà Tĩnh); các cảng Cửa Gianh, Nhật Lệ (Quảng Bình) và Thuận An (Thừa Thiên Huế) nằm phía nam Vũng Áng.
• Đường bộ — mạng lưới được mở rộng và hiện đại hóa, huy động được nhiều nguồn vốn, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
• Hội nhập và phân bố đường bộ — đường bộ đã kết nối với hệ thống đường bộ khu vực qua các tuyến quốc tế và cửa khẩu, nhiều tuyến tham gia mạng xuyên Á. Hướng chủ đạo là bắc – nam; các đảo lớn như Phú Quốc, Côn Đảo không nối bằng đường bộ. Mạng đường phủ khắp các vùng nhưng phân bố không đồng đều, dày ở đồng bằng.
• Quốc lộ theo điểm nối — quốc lộ 28 nối Gia Nghĩa (Đắk Nông) với Phan Thiết; quốc lộ 24 gặp quốc lộ 14 tại Kon Tum.
• Sân bay — Liên Khương thuộc tỉnh Lâm Đồng (huyện Đức Trọng), phục vụ thành phố Đà Lạt.
• Đường hàng không — phát triển nhanh về số chuyến bay, sản lượng vận chuyển, số hãng bay và đường bay quốc tế. Ngành được đầu tư cơ sở vật chất như mở rộng cảng hàng không, đổi mới đội tàu bay; nhà nước vẫn nắm nhiều doanh nghiệp chủ chốt. Hàng không chủ yếu vận chuyển hành khách, hàng hóa chiếm tỉ trọng nhỏ.
• Tính không đồng đều giữa các ngành — nước ta có nhiều tuyến huyết mạch, nhiều đầu mối lớn và đủ loại hình vận tải, nhưng các ngành không phát triển đồng đều; đường sắt và đường sông còn hạn chế.
• Chọn biểu đồ cơ cấu luân chuyển — để thể hiện cơ cấu khối lượng luân chuyển qua các năm, dùng biểu đồ miền, biểu đồ cột chồng hoặc biểu đồ tròn; biểu đồ đường chỉ thể hiện xu hướng biến động, không thể hiện cơ cấu.

Thương mại xuất nhập khẩu Việt Nam

Thương mại nước ta gồm xuất khẩu và nhập khẩu, hai hoạt động này hợp thành ngoại thương.

• Xuất khẩu — kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh chủ yếu nhờ tích cực mở rộng thị trường, ký kết và thực hiện các hiệp định thương mại, giúp hàng hóa tiếp cận nhiều thị trường hơn.
• Nguyên nhân phát triển ngoại thương — chủ yếu do hội nhập quốc tế sâu rộng và nền kinh tế phát triển, làm tăng nhu cầu xuất nhập khẩu.
• Điều kiện thúc đẩy ngoại thương — hội nhập quốc tế mở rộng thị trường và sản xuất trong nước phát triển, tạo nguồn hàng xuất khẩu dồi dào, đa dạng. Quy mô dân số hay mức sống chỉ tạo thị trường tiêu thụ trong nước, không phải thuận lợi chủ yếu của ngoại thương. Đô thị mở rộng và chất lượng cuộc sống tăng là kết quả của phát triển, không trực tiếp quyết định trị giá xuất khẩu.
• Nhập khẩu — thị trường nhập khẩu ngày càng mở rộng khi nước ta tham gia nhiều tổ chức và hiệp định thương mại quốc tế. Nhập khẩu đa dạng mặt hàng, gồm máy móc, thiết bị, nguyên liệu, nhiên liệu và hàng tiêu dùng; có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế.
• Khu vực kinh tế trong xuất khẩu — khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chiếm tỉ trọng lớn trong trị giá xuất khẩu và có xu hướng tăng, trong khi khu vực kinh tế trong nước chiếm tỉ trọng nhỏ hơn. Đây là sự thay đổi cơ cấu, không phải tốc độ tăng hay quy mô tuyệt đối.
• Biểu đồ đường — thể hiện tốc độ tăng trưởng và xu hướng biến động của từng chuỗi số liệu qua các năm; có thể vẽ đúng khoảng cách thời gian không đều trên trục thời gian. Biểu đồ cột và biểu đồ tròn không thể hiện rõ tốc độ tăng liên tục.
• Biểu đồ đường giá trị tuyệt đối — các đường biểu diễn trị giá theo tỉ đô la Mỹ thể hiện quy mô; không có tỉ trọng hay số liệu tốc độ tăng thì không thể hiện cơ cấu.
• Biểu đồ miền 100% — thể hiện tỉ lệ phần trăm của các thành phần trong tổng thể qua các năm, nên cho biết sự thay đổi cơ cấu nhưng không cho biết quy mô tuyệt đối hay tốc độ tăng trưởng.

Du lịch biển đảo Việt Nam

Du lịch biển đảo là loại hình du lịch khai thác các tài nguyên biển, đảo và ven biển như bãi tắm, vịnh, đảo, quần đảo, rạn san hô cùng các di sản thiên nhiên và văn hóa gắn với biển, để nghỉ dưỡng, tắm biển, lặn ngắm san hô, thể thao biển và vui chơi giải trí.

Điều kiện tự nhiên là cơ sở: nước ta có đường bờ biển dài, khí hậu nhiệt đới nhiều nắng, nhiều bãi tắm đẹp và hệ thống đảo, quần đảo ven bờ. Tuy nhiên, nhân tố chủ yếu làm du lịch biển đảo ngày càng phát triển là kinh tế - xã hội: cơ sở vật chất kĩ thuật (khách sạn, giao thông, dịch vụ) ngày càng được nâng cấp và nhu cầu du lịch trong nước cùng quốc tế tăng lên.

Du lịch biển đảo tập trung ở các vùng ven biển có điều kiện thuận lợi, không phân bố đều khắp cả nước. Các vùng phát triển mạnh là Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, còn Bắc Bộ có các điểm nổi tiếng như Hạ Long, Cát Bà nhưng không phải vùng có hoạt động du lịch biển mạnh nhất.

Các trung tâm du lịch biển tiêu biểu nằm ven biển, như Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu, Hạ Long. Các trung tâm du lịch ở vùng nội địa như Hà Nội hay Cần Thơ không có du lịch biển trực tiếp, vì không giáp biển.

Nhiều điểm du lịch nằm trên đảo, tiêu biểu là Cát Bà (Hải Phòng), Phú Quốc (Kiên Giang) và Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu). Các điểm như Ba Vì, Hoa Lư, Chùa Hương nằm trên đất liền.

Trung tâm du lịch Huế bao gồm các điểm thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế và vùng phụ cận; bãi biển Thuận An thuộc huyện Phú Vang, Thừa Thiên Huế, nên thuộc trung tâm này. Thiên Cầm thuộc tỉnh Hà Tĩnh, Khe Sanh thuộc tỉnh Quảng Trị, nên không thuộc trung tâm du lịch Huế.

Vùng Đông Nam Bộ có hoạt động du lịch phát triển mạnh nhờ các bãi biển như Vũng Tàu, Côn Đảo. Cảng nước sâu, khu công nghiệp và thềm lục địa là điều kiện phục vụ kinh tế, không phải nhân tố trực tiếp quyết định sự phát triển du lịch.

Hiện nay, du lịch biển đảo đã thu hút đông đảo khách quốc tế đến các điểm như Hạ Long, Nha Trang, Phú Quốc. Hoạt động này do nhiều thành phần kinh tế cùng tham gia, không chỉ do Nhà nước thực hiện, và hệ thống cơ sở lưu trú, khu nghỉ dưỡng đã đáp ứng phần lớn nhu cầu nghỉ dưỡng.

Sản phẩm đa dạng gồm du lịch nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và du lịch sinh thái, nên không thể nói chỉ đầu tư du lịch sinh thái. Số du khách đến biển đảo ngày càng đông qua các năm.

• bãi tắm — bãi cát ven biển dùng để tắm biển, nghỉ ngơi. Ví dụ: Bãi tắm Mỹ Khê thu hút nhiều du khách vào mùa hè.
• trung tâm du lịch — nơi tập trung cơ sở lưu trú, dịch vụ và điểm tham quan. Ví dụ: Nha Trang là trung tâm du lịch biển.
• khu nghỉ dưỡng — cơ sở lưu trú cao cấp gắn với cảnh quan biển, đảo.
• du khách quốc tế — khách du lịch đến từ nước ngoài, là đối tượng quan trọng của du lịch biển đảo.

Doanh thu du lịch Việt Nam

Doanh thu du lịch lữ hành được phân theo thành phần kinh tế gồm kinh tế Nhà nước, kinh tế ngoài Nhà nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Cơ cấu này thay đổi theo thời gian: trong giai đoạn gần đây, tỉ trọng của kinh tế Nhà nước giảm, còn tỉ trọng của kinh tế ngoài Nhà nước tăng mạnh nhất.

Chọn biểu đồ theo mục đích thể hiện:

• Cơ cấu (tỉ lệ % trong tổng, tổng bằng 100%) tại một hoặc vài thời điểm: dùng biểu đồ tròn.
• So sánh độ lớn giữa các đối tượng: dùng biểu đồ cột.
• Xu hướng biến động theo thời gian: dùng biểu đồ đường.
• Cơ cấu thay đổi theo thời gian với quy mô tổng: dùng biểu đồ miền.

Khách du lịch quốc tế đến Việt Nam chủ yếu do sản phẩm du lịch hấp dẫn (tài nguyên thiên nhiên, di sản, văn hóa, ẩm thực) và các chính sách đổi mới, mở cửa về nhập cảnh. Hội nhập quốc tế, dịch vụ thuận tiện, cơ sở vật chất tốt hay lòng hiếu khách của người dân là yếu tố bổ trợ, không phải nguyên nhân chủ yếu.

• cơ cấu doanh thu — tỉ trọng của từng thành phần trong tổng doanh thu, tính bằng %.
• thành phần kinh tế — nhóm các loại hình sở hữu: Nhà nước, ngoài Nhà nước, có vốn đầu tư nước ngoài.
• sản phẩm du lịch — tổng hợp tài nguyên, dịch vụ và hoạt động được đưa ra thị trường để phục vụ khách.