Lâm nghiệp và thủy sản

Khai thác và nuôi trồng thủy sản

Khái niệm. Khai thác thủy sản là đánh bắt các sinh vật có sẵn trong tự nhiên (biển, sông, hồ). Nuôi trồng thủy sản là chủ động nuôi, trồng sinh vật trong ao, đầm, lồng bè. Cần phân biệt hai hình thức này khi làm bài.

Điều kiện tự nhiên của từng hình thức.

• Khai thác hải sản dựa trước hết trên nguồn lợi sinh vật biển phong phú và các ngư trường lớn. Đây là cơ sở tự nhiên trực tiếp. Cảng cá, dịch vụ và lao động chỉ là điều kiện kinh tế - xã hội hỗ trợ, không phải cơ sở chủ yếu.
• Nuôi trồng thủy sản nước lợ và nước mặn dựa trên vịnh, bãi triều, đầm phá và rừng ngập mặn ven biển. Vùng ven biển Bắc Trung Bộ có thế mạnh nuôi thủy sản nhờ đầm phá và vùng nước ven bờ tương đối ấm.
• Nuôi trồng thủy sản nước ngọt dựa trên mạng sông ngòi, kênh rạch dày đặc và nền nhiệt cao, ổn định quanh năm. Bãi triều, đầm phá, cửa sông và rừng ngập mặn thường gắn với nuôi nước lợ, nước mặn, không phải nước ngọt.
• Đảo ven bờ có khả năng nuôi trồng thủy sản nhờ vùng biển nông, vịnh kín gió. Không thể nói chung rằng mọi đảo ven bờ đều có khu bảo tồn hay có thế mạnh khai khoáng, trồng lúa.

Yếu tố kinh tế - kĩ thuật và thị trường.

• Đa dạng đối tượng nuôi trồng chủ yếu do nhu cầu khác nhau của các thị trường về loài và chất lượng sản phẩm, không phải do diện tích mặt nước hay điều kiện riêng của từng cơ sở.
• Nghề nuôi tôm hiện nay áp dụng nhiều công nghệ hiện đại như giống chất lượng cao, xử lí nước, thức ăn công nghiệp, đang chuyển từ quảng canh sang thâm canh, bán thâm canh và nuôi công nghiệp. Thị trường tiêu thụ tôm vẫn biến động theo xuất khẩu và giá.
• Đánh bắt hải sản diễn ra ở hầu hết các tỉnh, thành giáp biển, sản phẩm phục vụ tiêu dùng trong nước, chế biến và xuất khẩu.
• Hiện nay khai thác thủy sản đang được đẩy mạnh ở vùng biển xa bờ, gắn với đầu tư phương tiện hiện đại, nhằm khai thác ngư trường rộng hơn và giảm sức ép lên vùng ven bờ.

Cơ cấu và so sánh sản lượng.

• Sản lượng nuôi trồng hiện nay thường lớn hơn sản lượng khai thác trên cả nước. Trong cơ cấu nuôi trồng, tỉ trọng cá nuôi giảm, tỉ trọng tôm nuôi và thủy sản khác tăng.
• Ở cấp tỉnh, có địa phương khai thác vượt nuôi trồng (như Kiên Giang, với ngư trường rộng và bờ biển dài), trong khi các tỉnh An Giang, Bạc Liêu, Sóc Trăng có sản lượng nuôi trồng lớn hơn khai thác.
• Khi so sánh sản lượng giữa các tỉnh, phải đọc đúng từng cột trên biểu đồ Atlat, không suy luận từ vị trí địa lí.

Chọn dạng biểu đồ. Khi đề yêu cầu thể hiện đồng thời quy mô và cơ cấu sản lượng theo vùng qua vài năm, biểu đồ tròn (vẽ nhiều hình tròn có bán kính tỉ lệ với tổng) là phù hợp nhất. Biểu đồ đường thể hiện xu hướng theo thời gian, biểu đồ miền cần chuỗi năm dài, biểu đồ kết hợp dùng cho các đại lượng khác đơn vị.

Khai thác hải sản xa bờ

Khái niệm. Khai thác hải sản xa bờ là đánh bắt ở vùng biển ngoài ven bờ, trên các ngư trường xa đất liền. Hoạt động này đòi hỏi tàu thuyền có công suất lớn, khả năng bám biển dài ngày, cùng ngư cụ, thiết bị định vị và bảo quản hiện đại.

Nguyên nhân chủ yếu làm khai thác xa bờ phát triển. Nguyên nhân quyết định là tàu thuyền và ngư cụ ngày càng hiện đại, giúp ngư dân vươn tới ngư trường xa và khai thác hiệu quả hơn. Các yếu tố khác chỉ là điều kiện nền hoặc hỗ trợ:

• Nguồn lợi sinh vật là điều kiện tự nhiên có sẵn, không trực tiếp làm khai thác xa bờ phát triển.
• Cơ sở chế biến là điều kiện hỗ trợ sau khai thác, không quyết định việc đánh bắt xa bờ.
• Lao động có kinh nghiệm là yếu tố bổ trợ, không phải nguyên nhân chủ yếu nhất.

Xu hướng hiện nay. Khai thác xa bờ được đẩy mạnh nhằm khai thác ngư trường rộng hơn và giảm sức ép đối với vùng ven bờ, đồng thời gắn với đầu tư tàu công suất lớn và trang thiết bị hiện đại.

Lâm nghiệp Việt Nam

Phân loại rừng. Rừng nước ta được chia thành rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất. Rừng sản xuất được quy hoạch để cung cấp gỗ và lâm sản. Rừng đặc dụng (vườn quốc gia, khu bảo tồn) nhằm bảo vệ hệ sinh thái, không phải để sản xuất.

Biện pháp mở rộng rừng sản xuất.

• Trồng rừng trên đất trống, đồi núi trọc là biện pháp trực tiếp làm tăng diện tích rừng sản xuất.
• Tăng khai thác làm giảm trữ lượng và diện tích rừng, không góp phần mở rộng rừng sản xuất.
• Đóng cửa rừng là biện pháp bảo vệ rừng tự nhiên, không làm tăng diện tích rừng sản xuất.
• Lập khu bảo tồn thuộc nhóm rừng đặc dụng, không phải biện pháp mở rộng rừng sản xuất.