Thể て của động từ

Mẫu ~te kudasai (yêu cầu)

Mẫu 「〜てください」(〜te kudasai, xin hãy ...) được dùng để yêu cầu người nghe thực hiện một hành động một cách lịch sự. Động từ trước hết phải được chuyển sang thể て, rồi thêm 「ください」 phía sau. Ví dụ: 「窓を開けてください」(まどをあけてください, xin hãy mở cửa sổ).

Thể て được hình thành từ thể từ điển (辞書形, jishokei) tùy theo nhóm:

• Nhóm I: う・つ・る → って (ví dụ: 待つ → 待って, 「まって」), む・ぶ・ぬ → んで (ví dụ: 読む → 読んで, 「よんで」), く → いて (ví dụ: 書く → 書いて, 「かいて」), ぐ → いで, す → して.
• Nhóm II: る → て (ví dụ: 食べる → 食べて, 「たべて」).
• Động từ bất quy tắc: する → して, 来る → 来て.

Động từ ở thể từ điển, thể phủ định hoặc thể quá khứ không tạo thành câu yêu cầu. Vì vậy, các dạng 「書く」「書かない」「書いた」 không thể dùng trước 「ください」.

Động từ 「歩く(あるく, đi bộ)」 cũng theo mẫu này. Thể て của nó 「歩いて(あるいて)」 được dùng cho yêu cầu, ví dụ 「まっすぐ歩いてください」(まっすぐあるいてください, xin hãy đi thẳng).

Yêu cầu không làm việc gì đó dùng 「〜ないでください」(〜ないでください, xin đừng ...). Ví dụ: 「ここで写真を撮らないでください」(ここでしゃしんをとらないでください, xin đừng chụp ảnh ở đây). Vì vậy, dạng 「しない」 không phù hợp cho yêu cầu khẳng định, và yêu cầu khẳng định dùng 「してください」.

Đừng nhầm với các mẫu tương tự khác:

• 〜てもいいです (được phép ...) diễn đạt sự cho phép.
• 〜てはいけません (không được ...) diễn đạt sự cấm đoán.
• 〜なくてもいいです (không cần phải ...) diễn đạt việc không có nghĩa vụ.

Mẫu 〜てください là mệnh lệnh lịch sự, không phải cho phép hay cấm đoán.

Để nhờ giúp đỡ một cách lịch sự, dùng 「〜てくれませんか」(〜te kuremasen ka, anh/chị có thể ... được không). Ví dụ: 「少し手伝ってくれませんか」(すこしてつだってくれませんか, anh/chị có thể giúp tôi một chút được không?). Người nghe nhận hành động vì người nói. Mẫu này khác hướng với 「〜てあげます」 và 「〜てもらいます」.

Mẫu ~te iru

～ています(～te imasu) dùng để diễn tả hành động đang diễn ra ngay lúc này. Thể て của động từ được theo sau bởi いる và được chia lịch sự thành います. 例) 今、本を読んでいます(bây giờ đang đọc sách). Khi được hỏi 何をしていますか(đang làm gì?), câu trả lời dùng mẫu ～ています, không dùng thể từ điển hay thể た.

• ～ていません — dạng phủ định của ～ています, diễn tả hành động chưa được thực hiện hoặc trạng thái chưa diễn ra. Mẫu này thường dùng cùng まだ(vẫn/chưa). 例) まだ宿題を終えていません(vẫn chưa làm xong bài tập về nhà). Động từ không được phủ định hai lần như ～しないていません.

• ～ている với thể từ điển hoặc thể phủ định gắn trực tiếp với いる là sai. Chỉ đúng với thể て. Ví dụ sai: 書くています → đúng là 書いています.