Thể lịch sự của động từ

Cách nói rủ đi ăn cùng

Cách nói rủ (誘い, さそい, lời mời) trong tiếng Nhật được dùng để mời người đối diện cùng làm một việc gì đó, chẳng hạn ăn trưa hoặc ăn tối. Lời rủ thường đi kèm từ 一緒に(いっしょに, cùng nhau) và được tạo theo các mẫu lịch sự dưới đây.

• 〜ませんか(〜masen ka, có muốn ... không?) — mẫu rủ phổ biến nhất. Thể 〜ます được chuyển sang thể phủ định rồi thêm か. Ví dụ: 「明日の夜、一緒にご飯を食べませんか。」
• 〜に行きませんか(〜ni ikimasen ka, có muốn đi ... không?) — động từ ở dạng 〜に (mục đích) được theo sau bởi 行きませんか để rủ đi làm việc gì đó. Ví dụ: 「週末、映画を見に行きませんか。」
• 〜いかがですか / 〜どうですか(〜ikaga desu ka / 〜dou desu ka, ... thì thế nào?) — lời rủ hoặc đề nghị mang tính nhẹ nhàng. Ví dụ: 「お茶でもいかがですか。」
• いいですね。ぜひ行きましょう。(いいですね。ぜひいきましょう, hay quá. Chúng ta cùng đi nhé.) — cách nói để vui vẻ nhận lời rủ. Ví dụ: 「それはいいですね。ぜひ行きましょう。」

Lời rủ thường bị nhầm với các mẫu khác trông có vẻ giống nhau. Cần chú ý đến sự khác biệt:

• 〜てもいいですか(〜temo ii desu ka, có được ... không?) — xin phép cho bản thân, chứ không phải rủ người đối diện. Ví dụ: 「ここで休んでもいいですか。」
• 〜たいです(〜tai desu, muốn ...) — diễn đạt mong muốn của người nói. Ví dụ: 「寿司が食べたいです。」
• 〜ました / 〜ましたか(〜mashita / 〜mashita ka, đã ... / đã ... chưa?) — diễn đạt hoặc hỏi về sự việc đã xảy ra, nên không phải lời rủ cho tương lai. Ví dụ: 「もう昼ご飯を食べましたか。」
• 〜ませんでした(〜masen deshita, đã không ... (quá khứ)) — thể phủ định quá khứ diễn đạt việc đã không xảy ra, nên không dùng để rủ cho tương lai. Ví dụ: 「昨日は食べませんでした。」
• 〜てはいけません(〜te wa ikemasen, không được ...) — diễn đạt sự cấm đoán. Ví dụ: 「ここで食べてはいけません。」
• 〜なければなりません(〜nakereba narimasen, phải ...) — diễn đạt nghĩa vụ. Ví dụ: 「明日は早く起きなければなりません。」
• 〜たことがありますか(〜ta koto ga arimasu ka, đã từng ... chưa?) — hỏi về kinh nghiệm. Ví dụ: 「この店で食べたことがありますか。」
• 〜られますか(〜raremasu ka, có thể ... không?) — thể khả năng dùng để hỏi về khả năng hoặc cơ hội của người đối diện. Ví dụ: 「来週の火曜日なら食べられますか。」
• ひとりで(hitori de, một mình) — chỉ hoạt động làm một mình, không phải lời rủ. Ví dụ: 「今日は一人で食べます。」
• 何を食べますか(なにをたべますか, ăn gì?) — hỏi về lựa chọn món ăn, không phải lời rủ. Ví dụ: 「昼ご飯は何を食べますか。」

Tóm lại, để rủ ăn cùng nhau một cách lịch sự, hãy dùng 一緒に với 〜ませんか, hoặc dùng 〜いかがですか/〜どうですか cho lời rủ nhẹ nhàng hơn.

Cách nói lịch sự nơi làm việc

Ở nơi làm việc, tiếng Nhật lịch sự được dùng khi chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, cáo từ và nhờ nhắc lại với cấp trên hoặc đồng nghiệp. Dưới đây là các cách nói thường được kiểm tra nhiều nhất cùng với điểm phân biệt.

• ありがとうございました(arigatou gozaimashita, cảm ơn (quá khứ)) — lời cảm ơn vì đã nhận được sự giúp đỡ từ cấp trên. Ví dụ: 「ご指導、ありがとうございました。」
• どういたしまして(douitashimashite, không có gì) — lời đáp lại khi được cảm ơn, không phải lời được người cảm ơn nói ra. Ví dụ: 「いいえ、どういたしまして。」
• お気になさらないでください(o-ki ni nasaranaide kudasai, xin đừng bận tâm) — lời đáp cho người vừa xin lỗi. Ví dụ: 「どうぞお気になさらないでください。」
• 遅くなりまして、申し訳ありません(osoku narimashite, mooshiwake arimasen, xin lỗi vì đến muộn) — lời xin lỗi lịch sự với cấp trên vì đến trễ. 「申し訳ありません」 là dạng rất lịch sự của 「すみません」.
• 遅れてすみません(okurete sumimasen, xin lỗi vì đã trễ) — lời xin lỗi thoải mái hơn nhưng vẫn lịch sự. Ví dụ: 「電車が遅れてすみません。」
• 申し訳ありませんでした(mooshiwake arimasen deshita, xin lỗi (về lỗi vừa rồi)) — lời xin lỗi về lỗi đã xảy ra, dùng thì quá khứ. Ví dụ: 「昨日は確認が足りず、申し訳ありませんでした。」
• お先に失礼します(osaki ni shitsurei shimasu, tôi xin phép về trước) — nói khi về trước đồng nghiệp. Không phải lời xin lỗi. Ví dụ: 「では、お先に失礼します。」
• お疲れ様でした(otsukaresama deshita, cảm ơn vì đã vất vả) — nói sau khi công việc hoặc giờ làm việc kết thúc. Ví dụ: 「今日もお疲れ様でした。」
• おはようございます(ohayou gozaimasu, chào buổi sáng) — lời chào khi gặp đồng nghiệp hoặc cấp trên vào buổi sáng. Ví dụ: 「おはようございます。」
• さようなら / おやすみなさい / いってらっしゃいませ — lời chia tay. 「さようなら」 dùng để chia tay thông thường, 「おやすみなさい」 dùng để chia tay vào buổi tối hoặc trước khi ngủ, còn 「いってらっしゃいませ」 dùng để tiễn người sắp đi. Ví dụ: 「いってらっしゃいませ。」
• いらっしゃいませ(irasshaimase, xin chào quý khách) — lời chào đón khách hoặc khách hàng. Ví dụ: 「いらっしゃいませ、どうぞお入りください。」
• お大事に(odaiji ni, chúc mau khỏe) — nói với người đang bị ốm, không dùng để cảm ơn. Ví dụ: 「風邪だそうですね。お大事に。」
• おめでとうございます(omedetou gozaimasu, chúc mừng) — lời chúc mừng khi có tin vui. Ví dụ: 「ご結婚、おめでとうございます。」
• 手伝ってくださって、ありがとうございました(tetsudatte kudasatte, arigatou gozaimashita, cảm ơn vì đã giúp đỡ) — lời cảm ơn lịch sự với cấp trên. 「手伝って、ありがとう」 là cách nói thân mật, thường dùng với bạn bè.
• もう一度お願いできますか(mou ichido onegai dekimasu ka, có thể nhờ anh/chị nói lại một lần nữa được không?) — yêu cầu lịch sự để cấp trên nhắc lại lời nói. 「もう一度お願いします」 cũng được dùng với nghĩa tương tự. Ví dụ: 「すみません、もう一度お願いできますか。」
• 〜ませんか / 〜てください(〜te kudasai, làm ơn ...) — 「もう一度言わないでください」 có nghĩa là 'làm ơn đừng nói lại', nên ý nghĩa ngược với yêu cầu nhắc lại.
• 言いましょうか(iimashou ka, để tôi nói nhé?) — lời đề nghị của người nói về việc sẽ nói điều gì đó, không phải yêu cầu đối với người nghe.
• 〜からでしょうか(〜kara deshou ka, có phải là ... không ạ?) — cách xác nhận lịch sự để kiểm tra thông tin với cấp trên. Ví dụ: 「会議は三時からでしょうか。」
• どうぞよろしくお願いします(douzo yoroshiku onegai shimasu, mong được giúp đỡ và hợp tác) — nói khi giới thiệu bản thân hoặc đề nghị hợp tác.
• おつかれさまです(otsukaresama desu, chào đồng nghiệp) — lời chào thường ngày ở văn phòng, không phải lời xin lỗi.

Hãy nhớ rằng 「ありがとうございました」 dùng để cảm ơn, 「申し訳ありません」 dùng để xin lỗi, và 「お先に失礼します」 dùng để cáo từ trước. Ba cách nói này không được nhầm lẫn với nhau.

Cách diễn đạt từ chối một cách lịch sự

Khi từ chối lời rủ hoặc yêu cầu trong tiếng Nhật, cần làm theo cách gián tiếp để quan hệ công việc vẫn tốt đẹp. Mẫu thường gặp là xin lỗi trước, nêu lý do ngắn gọn, rồi bày tỏ khó khăn với giọng nhẹ nhàng.

• すみません、〜です(sumimasen, 〜desu, xin lỗi, ...) — lời mở đầu nhẹ nhàng khi từ chối. Ví dụ: 「すみません、今は忙しいです。」
• 〜ので / 〜て(〜node / 〜te, vì ...) — nêu lý do một cách nhẹ nhàng để lời từ chối không nghe gay gắt. Ví dụ: 「今日は体調が悪いので、難しいです。」
• 〜がありまして(〜ga arimashite, vì có ...) — dạng lịch sự để nêu lý do. Ví dụ: 「その日は用事がありまして。」
• 〜は難しいです(〜wa muzukashii desu, khó để ...) — cách diễn đạt từ chối nhẹ nhàng mà không nói thẳng 'không'. Ví dụ: 「今週末は難しいです。」
• 申し訳ありませんが(mooshiwake arimasen ga, thành thật xin lỗi, nhưng) — lời mở đầu từ chối rất lịch sự, phù hợp khi nói với cấp trên. Ví dụ: 「申し訳ありませんが、その件は引き受けられません。」
• 予定があります(yotei ga arimasu, có lịch/hẹn) — lý do thường dùng để từ chối một yêu cầu khác vào thời điểm nhất định. Ví dụ: 「その日は予定があります。」
• 遠慮させていただきます(enryo sasete itadakimasu, tôi xin kiêng ạ / tôi xin phép không tham gia) — cách từ chối lời mời một cách nhẹ nhàng. Ví dụ: 「せっかくですが、今回は遠慮させていただきます。」
• 〜ませんか(lời rủ) — khi đối phương rủ, lời từ chối lịch sự được mở đầu bằng lời xin lỗi, không bằng 「いいえ」 nói thẳng.
• 代わりに来週なら大丈夫です(kawari ni raishuu nara daijoubu desu, nếu là tuần sau thì được) — từ chối đồng thời đề xuất thời gian khác. Ví dụ: 「来週の月曜日なら大丈夫です。」

Các cách nói nghe thô lỗ và cần tránh khi từ chối:

• はい、いいですよ(hai, ii desu yo, vâng, được thôi) — có nghĩa là chấp nhận yêu cầu, không phải từ chối.
• いいえ、だめです / いいえ、できません(iie, dame desu / iie, dekimasen, không, không được / không thể) — từ chối thẳng, nghe thiếu lịch sự đối với đồng nghiệp hoặc cấp trên.
• ほかの人に頼んでください(hoka no hito ni tanonde kudasai, xin hãy nhờ người khác) — bảo đối phương đi nhờ người khác, nên nghe thiếu lịch sự.
• 〜たいから、だめです(〜tai kara, dame desu, vì muốn ..., nên không được) — lý do cá nhân được nói thẳng thừng, nên thiếu lịch sự.
• よく考えてください(yoku kangaete kudasai, xin hãy suy nghĩ kỹ) — câu mệnh lệnh ép buộc đối phương, nên không phù hợp để từ chối.
• 〜ませんか / 〜てくださいませんか(lời yêu cầu) — đây là dạng yêu cầu, không phải từ chối. Ví dụ: 「少し手伝ってくださいませんか。」
• 〜と思いますか(〜to omoimasu ka, anh/chị nghĩ rằng ... không?) — câu hỏi về ý kiến, không phải từ chối.

Vì vậy, khi từ chối lịch sự, hãy dùng 「すみません」 hoặc 「申し訳ありませんが」, nêu lý do ngắn gọn như 「予定があります」 hoặc 「忙しいです」, rồi kết thúc bằng 「難しいです」 hoặc 「遠慮させていただきます」.

Cách diễn đạt xin lỗi vì đến muộn

Lời xin lỗi vì đến muộn cần được điều chỉnh theo người đối diện. Với cấp trên thì dùng văn phong trang trọng hơn, còn với đồng nghiệp thì dùng văn phong lịch sự thông thường là đủ.

• 遅れて申し訳ありません (おくれてもうしわけありません, mohon maaf karena terlambat) — lời xin lỗi lịch sự dành cho cấp trên hoặc người đáng kính. 「申し訳ありません」 là dạng lịch sự của 「すみません」. 例) 電車が遅れて、申し訳ありません。
• 遅れてしまい、申し訳ございません (おくれてしまい、もうしわけございません, sudah terlambat dan mohon maaf) — dạng trang trọng nhất. 「〜てしまい」 diễn tả sự hối tiếc về việc đã đến muộn, và 「ございません」 lịch sự hơn 「ありません」. 例) 寝坊をして、大変申し訳ございません。
• 遅れてすみません (おくれてすみません, maaf terlambat) — dạng lịch sự thông thường dành cho đồng nghiệp hoặc trong tình huống thân mật. 例) 準備に時間がかかって、遅れてすみません。

Câu 「遅れませんでした」 (không đến muộn) trái với thực tế, nên không thể dùng để xin lỗi.

Các cách nói sau thường bị nhầm lẫn vì đều xuất hiện ở nơi làm việc, nhưng không phải là lời xin lỗi:

• お先に失礼します (おさきにしつれいします, saya permisi duluan) — dùng khi về trước những người khác.
• おかげさまで (おかげさまで, berkat Anda) — câu trả lời cho câu hỏi thăm sức khỏe hoặc lời bày tỏ lòng biết ơn.
• お疲れさまです (おつかれさまです, terima kasih atas kerja keras Anda) — lời chào dành cho đồng nghiệp.
• いただきます (いただきます, selamat makan) — nói trước khi ăn.
• ごちそうさまでした (ごちそうさまでした, terima kasih atas hidangannya) — nói sau khi ăn xong.
• おはようございます (おはようございます, selamat pagi) — lời chào khi gặp nhau vào buổi sáng.
• お大事に (おだいじに, semoga cepat sembuh) — lời chúc dành cho người đang bị ốm.
• 行ってまいります (いってまいります, saya berangkat dan akan kembali) — nói khi ra ngoài để làm việc công.
• 〜てくださって、ありがとうございます (〜てくださって、ありがとうございます, terima kasih sudah ~) — lời cảm ơn về hành động của người khác. 例) 資料を確認してくださって、ありがとうございます。