Gia đình, bạn bè và quan hệ xã hội

Lời rủ, lời nhờ và đáp lại

Lời rủ là câu mời người khác cùng làm một việc. Cấu trúc thường gặp là 一起(yìqǐ: cùng nhau) + động từ + 吧(ba) hoặc 好不好(hǎo bu hǎo: được không) ở cuối câu, ví dụ: 下午一起去书店吧。 Khi hỏi người nghe có rảnh không, dùng 有空(yǒu kòng: rảnh) hoặc 有时间(yǒu shíjiān: có thời gian).

• Nhận lời — dùng 好啊(hǎo a: được thôi), 好的(hǎo de: được) hoặc 没问题(méi wèntí: không có vấn đề gì). Câu đáp thường chốt thêm chỗ gặp và giờ gặp, ví dụ: 好啊，我们六点在食堂门口见。 Có thể nói rõ ngày rảnh rồi hẹn giờ và địa điểm, như 周六我有空，我们早上八点在地铁站见吧。 Nói 在老地方见(zài lǎo dìfang jiàn: gặp ở chỗ quen cũ) cũng là cách hẹn thường gặp.
• Từ chối lịch sự — mở đầu bằng 真不好意思(zhēn bù hǎoyìsi: thật ngại quá), rồi nêu lý do, nhất là khi đã có hẹn: 已经和…约好了(yǐjīng hé… yuēhǎo le: đã hẹn với… rồi). Ví dụ: 真不好意思，我周末已经约好了。
• Trả lời theo từng ngày — khi được hỏi rảnh vào ngày nào, dùng 有事(yǒu shì: có việc) cho ngày bận và 可以(kěyǐ: được) cho ngày rảnh. Ví dụ: 周一有课，周二可以。
• Không đúng trọng tâm — câu đáp về lời cảm ơn như 不用客气(búyòng kèqi: đừng khách sáo), hay kể việc đã làm, đều không phải là đáp cho lời rủ, dù câu có chứa chữ liên quan đến ăn uống hay hẹn gặp.

Lời nhờ thường dùng 能…吗(néng… ma: có thể… không) hoặc 帮我…一下(bāng wǒ… yíxià: giúp tôi… một chút). Ví dụ: 你能帮我看一下这个句子吗？

• Nhận giúp đỡ — dùng 好的 kèm hành động, như 我去帮你拿过来(wǒ qù bāng nǐ ná guòlai: tôi đi lấy giúp rồi mang lại cho bạn). Có thể yêu cầu người kia 等我(děng wǒ: đợi tôi).
• Hẹn tiện đường — 顺路(shùnlù: tiện đường), 下班后(xiàbān hòu: sau giờ tan làm), 取(qǔ: lấy). Ví dụ: 下班后我顺路去快递站取包裹(bāoguǒ: bưu kiện).
• Đáp về việc đã xong chưa — 还没有(hái méiyǒu: vẫn chưa) + 得再去一趟(děi zài qù yí tàng: phải đi thêm một chuyến). 派出所(pàichūsuǒ: đồn công an) là nơi thường đến để làm một số giấy tờ cá nhân.
• Nhắc việc và đáp ngay — câu hỏi 没…吧(méi… ba: chưa… đúng không) dùng để nhắc việc. Đáp bằng 马上(mǎshàng: ngay lập tức) và câu chữ 把: 把 + tân ngữ + động từ + bổ ngữ, ví dụ: 我马上把门关上。
• Xem máy hỏng — đáp bằng 别着急(bié zháojí: đừng vội) rồi 先看看(xiān kànkan: xem trước) xem 电源(diànyuán: nguồn điện) đã 插好(chāhǎo: cắm chắc) chưa.
• Nhờ đón người — 接(jiē: đón) + 车站(chēzhàn: ga). Ví dụ: 明天我去车站接你。
• Đồng ý nhờ vả thân tình — 当然可以(dāngrán kěyǐ: tất nhiên được), sau đó có thể hỏi thời gian bắt đầu: 你几点开始？

Xin lỗi, cảm ơn và chúc mừng

• Chúc mừng — dùng 恭喜(gōngxǐ: chúc mừng) + nội dung đạt được, như 考上(kǎoshàng: thi đỗ) 研究生(yánjiūshēng: nghiên cứu sinh). Đáp lại bằng lời cảm ơn và nói mình 没想到(méi xiǎngdào: không ngờ), ví dụ: 谢谢，我也没想到。
• Cảm ơn — dùng 谢谢你…, 太感谢了(tài gǎnxiè le: cảm ơn quá). Cách đáp khiêm tốn gồm 不用客气(búyòng kèqi: đừng khách sáo), 别客气(bié kèqi), 小事一件(xiǎoshì yí jiàn: việc nhỏ thôi), 以后有事尽管说(yǐhòu yǒu shì jǐnguǎn shuō: sau này có việc cứ nói). Ví dụ: 别客气，小事一件。
• Đáp với nghĩa đây là việc nên làm — 这是我应该做的(zhè shì wǒ yīnggāi zuò de: đây là việc tôi nên làm). Khi người kia nói sẽ mời lại vào hôm khác, dùng 改天(gǎitiān: hôm khác). Ví dụ: 这是我应该做的，改天再说吧。
• Cảm ơn khi được tặng quà — dùng 太客气了(tài kèqi le: khách sáo quá) hoặc 别跟我这么见外(bié gēn wǒ zhème jiànwài: đừng xa cách với tôi như vậy). Ví dụ: 你太客气了，我很喜欢。
• Nhận quà — người tặng nói 请收下(qǐng shōuxià: xin nhận lấy). Người nhận đáp bằng lời cảm ơn và nêu cảm nhận, như 谢谢你的礼物，我很喜欢。
• Xin lỗi vì đến muộn — 又迟到了(yòu chídào le: lại đến muộn) là lời trách. Đáp bằng 对不起(duìbuqǐ: xin lỗi), nêu lý do như 路上堵车(lùshang dǔchē: kẹt xe trên đường), rồi hứa 早点出门(zǎodiǎn chūmén: ra khỏi nhà sớm hơn).
• Đáp lại lời xin lỗi đến muộn — dùng 没关系(méi guānxi: không sao) và có thể nói mình 也刚到不久(yě gāng dào bù jiǔ: cũng mới đến chưa lâu). 好多了(hǎo duō le: đỡ nhiều rồi) là lời đáp hỏi thăm sức khỏe, không đáp được lời xin lỗi.
• Xin lỗi khi hủy hẹn — 真对不起(zhēn duìbuqǐ: xin lỗi thật), rồi tha thứ bằng 没关系，下次有机会再说吧(méi guānxi, xiàcì yǒu jīhuì zài shuō ba: không sao, lần sau có cơ hội nói tiếp nhé).

Đi thăm nhà bạn dịp lễ

做客(zuòkè: đến nhà người khác làm khách) là đến nhà bạn bè hoặc người quen chơi và ăn uống. Trong đó 客人(kèrén: khách) và 主人(zhǔrén: chủ nhà) có vai trò khác nhau: chủ nhà thường chuẩn bị đồ ăn, khách được mời nghỉ ngơi. Khi đọc, cần suy ra vai trò qua từng hành động.

• Dịp lễ thường gặp — 春节(Chūnjié: Tết Nguyên đán) thường có 饺子(jiǎozi: sủi cảo), còn 中秋节(Zhōngqiū Jié: Tết Trung thu) thường có 月饼(yuèbing: bánh trung thu). Chủ nhà có thể tặng bánh khi khách ra về, như 临走时，她送给我们一盒月饼。
• Đồ ăn và cảm nhận — 合口味(hé kǒuwèi: hợp khẩu vị) dùng để nói món ăn hợp với mình. Khi ăn quá nhiều, dùng 吃得太多(chī de tài duō: ăn quá nhiều) hoặc 吃饱(chībǎo: ăn no). Ví dụ: 菜很合口味，我吃得太饱了。
• Mang quà đi làm khách — khách thường mang 礼物(lǐwù: quà) như trà hoặc hoa quả, dùng 作为礼物(zuòwéi lǐwù: làm quà) để nói rõ mục đích. Ví dụ: 我带了一盒茶作为礼物。 Chủ nhà có thể nói 人来就好(rén lái jiù hǎo: người đến là được) để từ chối quà lần sau.
• Quà bị ăn hết — dùng câu bị động với 被(bèi: bị, được) và 吃光(chīguāng: ăn sạch). Ví dụ: 水果被大家吃光了。
• Mời ăn thêm và gắp thức ăn — 多吃点儿(duō chī diǎnr: ăn thêm chút), 夹菜(jiā cài: gắp thức ăn), 端菜(duān cài: bưng món). Ví dụ: 他一直给我夹菜。
• Khách muốn giúp, chủ nhà không cho — khách có thể 帮忙洗碗(bāngmáng xǐ wǎn: giúp rửa bát). Chủ nhà thường bảo khách 坐着休息(zuò zhe xiūxi: ngồi nghỉ) vì khách không phải làm việc nhà. Cấu trúc 本来想…，但…(běnlái xiǎng…, dàn…: vốn định… nhưng…) diễn tả ý định không thực hiện được.
• Thời điểm hành động — 临走时(línzǒu shí: lúc sắp ra về), 离开的时候(líkāi de shíhou: khi rời đi), 吃饭前(chī fàn qián: trước bữa ăn), 边…边…(biān… biān…: vừa… vừa…) diễn tả hai việc cùng diễn ra. Ví dụ: 我们边吃边聊。
• Chủ nhà bảo mang đồ về — 让我带一些…回家(ràng wǒ dài yìxiē… huí jiā: bảo tôi mang một ít… về nhà) là cách chủ nhà tặng đồ mang về. Ví dụ: 他让我带一些点心回家。
• Phân biệt câu nói không đúng nội dung — việc mang quà, ăn ở nhà hàng, đi công viên hay học làm món ăn không phải lúc nào cũng xảy ra khi đi làm khách. Chỉ chọn thông tin có trong đoạn văn, như 提前离开(tíqián líkāi: rời đi sớm) không được nhắc đến.
• Ý nghĩa món cá — 鱼(yú: cá) đồng âm với 余(yú: dư), nên món cá thường mang ý nghĩa 年年有余(niánnián yǒu yú: năm nào cũng dư dả). Ví dụ: 过年时，很多人家会做鱼。
• Hoa quả mang đến — người đi làm khách có thể 买一盒水果送给(mǎi yì hé shuǐguǒ sòng gěi: mua một hộp trái cây tặng cho) chủ nhà khi ra về. Ví dụ: 离开的时候，我买了一盒水果送给他们。

Hoạt động cùng gia đình, bạn bè

Nhóm này gồm các từ chỉ thành viên trong gia đình và các từ dùng khi nói về việc làm cùng nhau. Cần phân biệt rõ từ chỉ quan hệ họ hàng với từ chỉ hành động.

• 陪 (péi: đi cùng, bầu bạn) — động từ, thường dùng theo mẫu 陪 + người + đi đâu/làm gì, nghĩa là đi cùng ai đến một nơi nào đó. Ví dụ: 周末妈妈陪我去公园散步。

• 一起 (yìqǐ: cùng nhau) — phó từ, đặt trước động từ chứ không đặt sau động từ. Ví dụ: 晚上我们一起吃饭。

• 做好 (zuòhǎo: làm xong) — bổ ngữ kết quả; 做好了 cho biết việc đã hoàn thành, thường đi với danh từ chỉ món ăn làm tân ngữ như 饭. Ví dụ: 妈妈已经把晚饭做好了。

Về từ chỉ người thân:

• 爷爷 (yéye: ông nội) — bố của bố. Vợ của ông nội là 奶奶 (nǎinai: bà nội). Ví dụ: 爷爷每天早上都去公园锻炼。

• 姐姐 (jiějie: chị gái) — chị gái, lớn hơn mình. Anh trai là 哥哥, em gái là 妹妹. Ví dụ: 我姐姐在公司工作，比我大。

• 弟弟 (dìdi: em trai) — em trai, nhỏ hơn mình. Ví dụ: 弟弟比我小，他很喜欢打篮球。

• 生日 (shēngrì: sinh nhật) — danh từ; 过生日 (guò shēngrì: đón sinh nhật) là cụm động từ thường gặp. Ví dụ: 下个月是爸爸的生日，我们一起过生日。

• 做客 (zuòkè: đến nhà người khác làm khách) — dùng theo mẫu 去 + nhà ai + 做客. Khi đọc bài nói về ngày lễ, nên nhớ 中秋节 (Zhōngqiū Jié: Tết Trung thu) và 月饼 (yuèbǐng: bánh trung thu) là các từ gắn với dịp đoàn viên trong gia đình. Ví dụ: 春节那天，我们去叔叔家做客。

Hỏi thăm bạn bè và cuộc sống

Đây là các mẫu hội thoại khi gặp lại bạn bè, hỏi thăm tình hình và đáp lại cho đúng ý.

• 好久不见 (hǎojiǔ bújiàn: lâu rồi không gặp) — câu chào dùng khi lâu mới gặp lại. Sau đó thường hỏi 你最近怎么样 (dạo này bạn thế nào). Lời đáp thường là 还不错 (háibúcuò: cũng khá, cũng ổn), có thể thêm 就是 (chỉ là) + lý do, như 最近工作有点忙 (dạo này công việc hơi bận). Khi hỏi về sức khỏe, dùng 身体怎么样 (shēntǐ zěnmeyàng: sức khỏe thế nào).

• 搬家 (bānjiā: chuyển nhà) — động từ ly hợp. Khi hỏi về nhà mới, dùng 住得习惯 (zhù de xíguàn: ở có quen không), cấu trúc 动词 + 得 + 形容词 đánh giá cách ở hoặc làm. Lời đáp thường là 挺习惯的 (tǐng xíguàn de: khá quen), kèm 离…很近 (lí… hěn jìn: cách… rất gần) và 方便 (fāngbiàn: tiện). Ví dụ: 我住得很习惯，楼下的超市也很方便。

• 好多了 (hǎo duō le: đỡ nhiều rồi) — 好 + 多了 chỉ sự cải thiện so với trước. Dùng khi nói về bệnh tình. Ví dụ: 她前几天感冒了，现在好多了。 Khi được hỏi thăm, có thể đáp thêm 谢谢你的关心 (cảm ơn sự quan tâm của bạn).

• 已经…了 và 没…了 — để nói đã lâu không làm việc gì, dùng 已经 + 时间 + 没 + 动词 + 了. Ví dụ: 我们已经三年没有联系了。

• 一开始 (yì kāishǐ: lúc đầu) và V着V着 (cứ… rồi…) — diễn tả quá trình dần dần thay đổi. Ví dụ: 我们走着走着，天就黑了。