Cách diễn đạt phản hồi (chào hỏi, yêu cầu, trả lời)

Cách đáp lời và lời chào

Cách đáp lời (応答, おうとう, đáp lời) là lời nói ngắn để phản hồi lời của người đối thoại, còn lời chào (挨拶, あいさつ, lời chào) được dùng để mở đầu, kết thúc hoặc tạm biệt một cuộc giao tiếp tùy theo tình huống. Khi nghe hiểu, điều quan trọng là chọn cách đáp hoặc lời chào tự nhiên nhất phù hợp với nội dung lời nói, chứ không chỉ nhận ra từ vựng đã biết.

Trả lời câu hỏi có/không

Câu hỏi kết thúc bằng 〜ますか hoặc 〜ですか được trả lời bằng 「はい(vâng, có)」 nếu xác nhận hoặc 「いいえ(không)」 nếu phủ định, rồi kèm thông tin bổ sung. Ví dụ: 「あなたは 学生ですか」 → 「はい、学生です」. Lưu ý rằng 「はい」 chỉ xác nhận nội dung câu hỏi, nên câu trả lời mở đầu bằng 「はい」 nhưng nội dung không phù hợp vẫn là sai.

Câu hỏi với もう (đã/rồi) và việc đã làm hay chưa làm:

• まだです(chưa) — dùng khi hành động chưa được thực hiện. Ví dụ: 「もう 宿題を しましたか」 → 「いいえ、まだです」.
• もう 〜ました(đã 〜 rồi) — diễn tả hành động đã hoàn thành. Ví dụ: 「はい、もう 支払いを 済ませました(đã thanh toán rồi)」.
• さっき 〜ました(vừa mới 〜) — diễn tả hành động đã được thực hiện không lâu trước đó. Ví dụ: 「はい、さっき 出かけました」.
• これから 〜ます(từ bây giờ sẽ 〜) — thêm kế hoạch sau khi nói là chưa làm. Ví dụ: 「まだです。これから 手を 洗います」.
• 会(あ)う(あう, gặp) — thể phủ định quá khứ 〜ませんでした dùng để trả lời câu hỏi quá khứ với đáp án phủ định. Ví dụ: 「いいえ、きのう 先生には 会いませんでした」.

Câu hỏi với từ nghi vấn (何, どの, だれ, いつ)

• 〜と 読みます(よみます, đọc là 〜) — mẫu câu dùng để nói cách đọc của chữ Hán. Ví dụ: 「この 字は 「あお」と 読みます」.
• 〜に 乗ってください(のってください, hãy lên 〜) — trả lời どの〜 bằng cách nêu số hoặc tên. Ví dụ: 「三番の バスに 乗ってください」.
• 〜が 作ります(つくります, làm/nấu) — trả lời だれが bằng cách nêu tên người thực hiện. Ví dụ: 「昼ごはんは 姉が 買います」.
• カレーを 作ります — trả lời 何 bằng cách nêu thẳng món ăn hoặc đồ vật được nhắc tới. Ví dụ: 「夜は おすしを 注文しますよ」.
• にほんご — trả lời 何 bằng tên môn học. Ví dụ: 「午後の じゅぎょうは 算数(さんすう, toán)です」.
• 〜の 前に(まえに, trước khi 〜) — diễn tả trình tự thời gian. Ví dụ: 「寝る 前に 歯を みがきます」.
• 〜に なります(trở thành 〜) — diễn tả sự thay đổi trạng thái. Ví dụ: 「午後から 雨に なります」.

Đồng ý, cho phép và sẵn sàng

• はい、そうです(vâng, đúng vậy) — xác nhận một khẳng định hoặc câu hỏi xác nhận. Ví dụ: 「ここは 学校ですか」 → 「はい、そうです」.
• 〜よ(trợ từ nhấn mạnh) — trợ từ 「よ」 cuối câu dùng để truyền đạt thông tin cho người đối thoại. Ví dụ: 「はい、近くに 公園が ありますよ」.
• いいですよ(được, không sao) — cho phép theo yêu cầu. Ví dụ: 「ここで 写真を 撮っても いいですか」 → 「はい、いいですよ」.
• 〜て もらえますか(có thể làm ơn 〜 không) — mẫu yêu cầu lịch sự. Ví dụ: 「この 紙を 見て もらえますか」.
• わかりました(được, tôi hiểu rồi) — thể hiện sự đồng ý hoặc sẵn lòng thực hiện yêu cầu hay chỉ thị.
• すぐ 〜ます(sẽ 〜 ngay) — thể hiện sự sẵn sàng thực hiện yêu cầu 〜てください. Ví dụ: 「窓を 閉めて ください」 → 「はい、すぐ 閉めます」.
• すぐ いきます(đi/đến ngay) — đáp lại thông báo rằng ai đó được gọi đến. Ví dụ: 「ごはんが できたよ」 → 「はい、すぐ いきます」.
• 〜が できたよ(đã xong 〜 rồi) — thông báo cho thành viên gia đình hoặc bạn bè rằng cái gì đó đã làm xong.
• だいじょうぶです(không sao / được) — thể hiện khả năng đáp ứng. Ví dụ: 「明日 三時から 手伝えますか」 → 「はい、だいじょうぶです」.

Đề nghị, rủ rê và giúp đỡ

• 〜ましょうか(để tôi 〜 nhé?) — đề nghị giúp đỡ. Ví dụ: 「荷物を 持ちましょうか」.
• どう いたしまして(không có gì) — chỉ dùng để đáp lại lời cảm ơn.
• 〜ましょう(cùng 〜 nào) — lời rủ rê cùng làm việc gì đó. Ví dụ: 「いっしょに 確認しましょう」.

Xin lỗi, xin phép và nói chuyện với người có địa vị cao hơn

• ごめんなさい(xin lỗi) — lời xin lỗi.
• お待(ま)たせしました(xin lỗi đã để quý vị chờ) — nói với người đã phải chờ đợi.
• すみません、〜ました(xin lỗi, đã 〜) — lời xin lỗi kèm sự thừa nhận lỗi, ví dụ như đến muộn. Ví dụ: 「すみません、遅れました」.
• すみません。〜を 教えて ください(xin lỗi, làm ơn chỉ cho tôi 〜) — cách nhờ giúp đỡ nhân viên hoặc người nước ngoài. Ví dụ: 「すみません。駅への 行き方を 教えて ください」.
• 先生(せんせい, thầy/cô giáo)、ちょっと いいですか(thầy/cô, có thể nói chuyện một chút được không ạ?) — cách mở đầu cuộc trò chuyện với thầy cô.
• お先に しつれいします(tôi xin phép về trước) — nói khi về trước nơi làm việc.
• しつれいします(xin phép) — nói khi vào hoặc ra khỏi phòng.

Cảm thông và chúc mừng

• それは たいへんですね(chắc là vất vả nhỉ) — thể hiện sự cảm thông trước tình huống không vui, chẳng hạn như bị ốm.
• おたんじょうび おめでとう(chúc mừng sinh nhật) — lời chúc mừng cho sự kiện vui.
• おだいじに(chúc mau khỏe) — lời nói dành cho người đang bị ốm.

Chào hỏi trong nhà và khi ăn

• ただいま(tôi về rồi đây) — nói khi về đến nhà.
• おかえりなさい(chào mừng về nhà) — người trong nhà đáp lại khi ai đó về nhà.
• いってきます(tôi đi đây) — nói khi rời khỏi nhà, và được đáp lại bằng 「いってらっしゃい(đi cẩn thận nhé)」.
• いただきます(xin mời ăn / cảm ơn vì bữa ăn) — nói trước khi ăn.
• ごちそうさま(cảm ơn vì bữa ăn) — nói sau khi ăn xong.
• おやすみなさい(chúc ngủ ngon) — nói khi chuẩn bị đi ngủ hoặc chia tay vào buổi tối.

Chào hỏi theo thời điểm

• おはようございます(chào buổi sáng), こんにちは(chào buổi trưa/chiều), こんばんは(chào buổi tối) — lời chào được chọn theo thời điểm trong ngày.
• はじめまして(rất hân hạnh được làm quen) — nói khi gặp nhau lần đầu tiên.

Thành ngữ đáp lại và lời chào

Thành ngữ đáp lại và lời chào là những cụm từ ngắn dùng để chào hỏi hoặc đáp lại người đối thoại, tùy theo thời gian, địa điểm và tình huống. Điều quan trọng là chọn cụm từ phù hợp với hoàn cảnh, chứ không dịch từng từ một.

• おつかれさまでした (otsukaresama deshita, cảm ơn anh/chị đã vất vả) — dùng sau khi công việc kết thúc, với đồng nghiệp hoặc cấp trên ở nơi làm việc.
• いただきます (itadakimasu, xin phép được ăn) — nói trước khi ăn, hoặc là câu trả lời tự nhiên khi nhận lời mời ăn. Ví dụ: 「ケーキを食べませんか。——はい、いただきます。」
• ごちそうさまでした (gochisousama deshita, cảm ơn vì bữa ăn) — nói sau khi ăn xong, không dùng sau các hoạt động khác như đi dạo.
• ありがとう / ありがとうございます (arigatou / arigatou gozaimasu, cảm ơn) — lời cảm ơn, có thể thêm cảm xúc vui bằng 「うれしいです」 (tôi vui). Ví dụ: 「手伝ってくれてありがとう。」
• おいしかったです (oishikatta desu, đã ngon) — dạng quá khứ lịch sự của 「おいしい」, dùng để nói cảm nhận sau khi ăn. Dạng phủ định 「おいしくないです」 có nghĩa là không ngon.
• おだいじに (odaiji ni, chúc mau khỏe) — nói với người đang bị bệnh, không nói với người khỏe mạnh.
• いってきます (ittekimasu, con/tôi đi đây) — nói khi rời khỏi nhà hoặc nơi ở. いってらっしゃい (itterasshai, đi cẩn thận nhé) là lời đáp của người ở lại nhà.
• ただいま (tadaima, tôi đã về rồi đây) — nói khi người vừa trở về nhà của mình, không phải chủ nhà đang đón khách.
• どうぞ、あがってください (douzo, agatte kudasai, xin mời vào) — lời của chủ nhà mời khách bước vào nhà từ lối vào 玄関 (genkan).
• 失礼します (shitsurei shimasu, xin phép) — nói khi vào phòng của người khác, như lớp học hoặc văn phòng. 失礼しました (shitsurei shimashita, xin lỗi đã làm phiền) dùng sau khi đã ra khỏi phòng.
• おやすみなさい (oyasumi nasai, chúc ngủ ngon) — nói vào buổi tối khi chia tay hoặc sắp đi ngủ, không dùng khi gặp nhau vào ban ngày.
• おはようございます / こんにちは (ohayou gozaimasu / konnichiwa, chào buổi sáng / chào buổi trưa) — lời chào buổi sáng và buổi trưa. Khi đến quầy lễ tân, người ta thường chào rồi nói tên mình theo mẫu 「〜です」 (tôi là ...).
• はい、わかります / わかりません (wakarimasu / wakarimasen, tôi hiểu / tôi không hiểu) — 「わかります」 diễn tả việc biết hoặc hiểu, còn 「わかりません」 diễn tả việc không biết. 「いいです」 có nghĩa là 'không cần' hoặc 'đủ rồi'.
• では、いっしょに〜ましょうか (dewa, issho ni ~ mashou ka, vậy thì chúng ta cùng ~ nhé?) — mẫu đề xuất để đáp lại khó khăn của người đối thoại bằng một giải pháp phù hợp.
• 〜よ (~yo) — trợ từ cuối câu dùng để nhấn mạnh thông tin với người đối thoại, ví dụ 「行きますよ」 (tôi sẽ đi đấy).
• すぐ行きます (sugu ikimasu, tôi đi ngay) — thể hiện sẵn sàng thực hiện ngay yêu cầu.
• こちらにどうぞ (kochira ni douzo, xin mời đi lối này) — lời nhân viên hướng dẫn người đối thoại đến đúng chỗ để được phục vụ.

Mẫu yêu cầu (〜てください)

Mẫu 〜てください (~te kudasai, xin hãy ~) dùng để lịch sự yêu cầu người đối thoại làm một việc gì đó. Thể 〜て được lấy từ động từ ở thể て (te-form), rồi thêm 「ください」.

• 来てください (kite kudasai, xin hãy đến) — 来る (kuru, đến) biến thành 来て. Mẫu này cũng dùng với cụm so sánh 「〜より少し早く」 (sớm hơn ~ một chút).
• 貸してください (kashite kudasai, xin hãy cho mượn) — 貸す (kasu, cho mượn) là hành động cho người khác mượn. Ngược lại, 借りる (kariru, mượn) là hành động nhận mượn, nên 「借りたいです」 nghĩa là tôi muốn mượn.
• 〜をお願いします (~o onegai shimasu, xin nhờ ~) — dùng để nhờ ai đó thực hiện một công việc.
• 〜てみる (~te miru, thử ~) — diễn tả việc cố gắng thử làm một việc gì đó, ví dụ 「聞いてみます」 (tôi sẽ thử hỏi xem).
• 教えてください (oshiete kudasai, xin hãy chỉ cho tôi biết) — dùng để yêu cầu thông tin hoặc cách làm một việc gì đó. Cụm 「すみません」 thường được nói trước để gọi hoặc nhờ giúp đỡ một cách lịch sự.
• 〜をください (~o kudasai, xin hãy cho tôi ~) — mẫu xin một món đồ, không có thể て. Ví dụ: 「コーヒーをください。」
• 手伝ってください (tetsudatte kudasai, xin hãy giúp tôi) — nhờ người đối thoại giúp đỡ, khác với 「手伝いましょう」 (chúng ta cùng giúp nhé) là lời rủ rê.
• 見てください (mite kudasai, xin hãy xem) — chỉ dẫn xem một thứ gì đó, ví dụ bảng đen trong lớp học.
• 言ってください (itte kudasai, xin hãy nói lại) — dùng để yêu cầu nhắc lại với 「もう一度」 (thêm một lần nữa), và 「すみません」 làm yêu cầu này lịch sự hơn.
• 待ってください (matte kudasai, xin hãy đợi) — dùng để yêu cầu ai đó đợi một chút. Lý do thường được nêu bằng 「〜ので」 (vì ~).

Điểm khác biệt quan trọng: 〜てください là yêu cầu gửi đến người đối thoại, 〜ましょう là lời rủ cùng làm, còn 〜ましょうか là lời đề nghị hoặc đề xuất từ người nói. Phản hồi tự nhiên cho một yêu cầu là 「はい、おねがいします」 (vâng, xin nhờ bạn), tức là nhận lời yêu cầu một cách lịch sự.