Chào hỏi & cách diễn đạt hằng ngày

Các cách nói hằng ngày ở nhà

Các cách nói hằng ngày ở nhà là những câu ngắn mà các thành viên trong gia đình dùng trong sinh hoạt thường ngày, như về nhà, ăn uống, đi ra ngoài và đi ngủ. Những cách nói này mang tính cố định, nên nên ghi nhớ cùng với tình huống sử dụng.

• ただいま (tadaima, tôi đã về rồi) — nói khi về đến nhà để báo cho các thành viên trong gia đình biết mình đã trở lại.
• ただいま、帰りました (tadaima, kaerimashita, tôi đã về rồi) — dạng lịch sự thì quá khứ của 帰る(かえる, về nhà) được thêm sau ただいま. Dạng này thường dùng khi chào các thành viên trong gia đình lúc vừa về đến nhà.
• おかえり (okaeri, chào mừng bạn trở về) — lời đáp của thành viên trong gia đình đang ở nhà khi ta nói ただいま.
• いってきます (ittekimasu, tôi đi đây) — nói khi ra khỏi nhà. Đối lại là いってらっしゃい (itterasshai, đi cẩn thận nhé), được nói bởi người ở lại nhà. Cả hai đều không dùng khi vừa mới về nhà.
• いただきます (itadakimasu, xin mời ăn) — nói trước khi ăn để bày tỏ lòng biết ơn đối với bữa ăn. Cách nói này được dùng cả ở nhà lẫn ở nhà hàng.
• ごちそうさま (gochisousama, cảm ơn vì bữa ăn) — nói sau khi ăn xong.
• おやすみなさい (oyasuminasai, chúc ngủ ngon) — nói trước khi đi ngủ hoặc khi chia tay vào buổi tối. Cách nói này không dùng khi vừa về đến nhà.
• ありがとう (arigatou, cảm ơn) — cách nói cảm ơn thân mật đối với gia đình. Cách nói này dùng để bày tỏ lòng biết ơn đối với sự giúp đỡ hoặc món quà của ai đó.
• 〜てもらう (~te morau, nhận được hành động từ người khác) — mẫu này diễn tả việc người nói nhận được sự giúp đỡ từ người khác. Ví dụ: 「母に手紙を書いてもらいました。」(Mẹ đã viết thư giúp tôi.) Mẫu này thường được dùng cùng với cách nói cảm ơn.
• 〜てあげる (~te ageru, làm việc gì đó cho người khác) — diễn tả hành động thực hiện cho người khác, và có thể dùng để đề nghị giúp đỡ. Mẫu này khác với 〜てもらう ở chỗ hướng của sự giúp đỡ bị đảo ngược.
• 〜ておく (~te oku, làm trước một việc gì đó) — diễn tả hành động đã được chuẩn bị trước cho mục đích sau này. Ví dụ: 「朝ごはんを用意しておきました。」(Tôi đã chuẩn bị sẵn bữa sáng.)
• もうすぐ (mousugu, sắp rồi) — diễn tả việc gì đó sắp hoàn thành hoặc sắp xảy ra trong thời gian gần. Thường dùng để trả lời câu hỏi 「まだ？」(chưa xong à?) khi việc gì đó chưa xong nhưng sắp sẵn sàng.
• 〜から (kara, vì) — diễn tả lý do hoặc nguyên nhân. Ví dụ: 「雨が降るから、傘を持ってね。」(Vì trời sắp mưa, nhớ mang ô nhé.)
• 〜ね (ne, lời nhắn nhẹ nhàng hoặc lời rủ rê) — thêm sắc thái nhẹ nhàng và mong người nghe làm việc gì đó. Ví dụ: 「もう少し待ってね。」(Đợi thêm chút nữa nhé.)

Cụm từ thường dùng trong gia đình

Cụm từ thường dùng trong gia đình là những câu ngắn dùng giữa các thành viên trong nhà với văn phong thân mật (タメ口). Trong văn phong này, 「うん」 (ừ, ờ) và 「ううん」 (không, ư không) được dùng làm câu trả lời ngắn, còn trợ từ cuối câu 「よ」 và 「ね」 thêm sắc thái gần gũi.

• 何人(なんにん, bao nhiêu người) — dùng để hỏi số lượng người. Câu trả lời gồm số + 人, ví dụ 「三人です」 hoặc 「二人います」. Ví dụ: 「兄弟は何人いますか。」 → 「二人います。」
• ただいま / おかえり(なさい) — 「ただいま」 được nói khi về đến nhà và được đáp lại bằng 「おかえりなさい」. Ví dụ: 「ただいま。今日は寒かったね。」
• いってきます / いってらっしゃい — 「いってきます」 được nói khi ra khỏi nhà và được đáp lại bằng 「いってらっしゃい」. Ví dụ: 「いってきます。」
• いただきます / ごちそうさま — 「いただきます」 được nói trước khi ăn để bày tỏ lòng biết ơn, còn 「ごちそうさま」 được nói sau khi ăn xong. Ví dụ: 「いただきます。」 (trước khi ăn) và 「ごちそうさま。おいしかった。」 (sau khi ăn).
• 〜てもらう — nhận một hành động từ người khác. Lời cảm ơn phù hợp là 「ありがとう」. Ví dụ: 「友だちに本を貸してもらいました。ありがとう。」
• 〜かった（おいしかった） — dạng quá khứ của tính từ đuôi い (おいしい), dùng để diễn tả cảm nhận về điều đã xảy ra. Ví dụ: 「昨日のカレーは辛かったよ。」
• 何ですか — hỏi tên đồ vật hoặc món ăn. Câu trả lời là tên đồ vật, không phải 「食べました」 hay 「おいしかった」. Ví dụ: 「明日の朝ごはん、何ですか。」 → 「パンですよ。」
• 〜にする — diễn tả quyết định chọn một thứ gì đó. Ví dụ: 「今日は魚にします。」
• 〜ところ / 〜ばかり — 「〜ところ」 nghĩa là vừa mới xong, còn 「〜たばかり」 nghĩa là vừa mới xảy ra. Ví dụ: 「今、着いたところです。」 và 「さっき起きたばかりです。」
• 〜なさい — dạng mệnh lệnh dứt khoát, thường cha mẹ dùng với con cái. Ví dụ: 「もう寝なさい。」
• 〜てくる / 〜ていく — 「〜てくる」 diễn tả chuyển động hướng về phía người nói, còn 「〜ていく」 hướng ra xa người nói. Ví dụ: 「コンビニでパンを買ってくるね。」
• 〜つもり — diễn tả kế hoạch hoặc ý định. Ví dụ: 「明日は早く出るつもりです。」
• 六時ごろ / 七時ごろ — 「〜ごろ」 nghĩa là khoảng, dùng để nói thời gian ước chừng. Ví dụ: 「七時ごろ帰るよ。」
• 〜から — diễn tả lý do, thường đi kèm với lời rủ rê hoặc mệnh lệnh. Ví dụ: 「すぐ行くから、待ってて。」
• 夕ごはん / 晩ごはん(ばんごはん, bữa tối) — từ vựng chỉ bữa tối ở nhà. Ví dụ: 「今日の晩ごはんは何？」
• 父(ちち) / 母(はは) — dùng khi nói về cha mẹ mình với người khác, còn 「お母さん」 dùng khi gọi hoặc nhắc trực tiếp đến mẹ mình. Ví dụ: 「誰が作ったの？」 → 「父が作ったよ。」
• 冷蔵庫(れいぞうこ, tủ lạnh)に入れる — cất thức ăn vào để không bị hỏng. Thức ăn để ở nơi nóng có thể 「悪くなる(わるくなる, bị hỏng)」. Ví dụ: 「牛乳は冷蔵庫に入れてね。」

Cụm từ khi xin về trước ở nơi làm việc

Cụm từ khi xin về trước ở nơi làm việc được dùng khi ai đó về hoặc rời khỏi nơi làm việc trước khi đồng nghiệp khác làm xong.

• お先に失礼します(おさきにしつれいします, xin phép về trước) — cách nói chuẩn được dùng trước khi về, nói với đồng nghiệp vẫn đang làm việc. Cụm này không dùng để cảm ơn hay nhờ vả. Ví dụ: 「お先に失礼します。お疲れさまです。」
• 失礼しました — dạng quá khứ dùng sau khi công việc đã xong hoặc sau khi xin lỗi nhỏ, không dùng khi chuẩn bị về. Ví dụ: 「遅れて失礼しました。」
• お先に〜ています — 「お先に食べています」 nghĩa là đã bắt đầu ăn trước, nên không dùng để xin về trước. Mẫu 「〜ています」 diễn tả hành động đang diễn ra.
• まだ仕事が残っています(しごとがのこっています, công việc vẫn còn tồn đọng) — diễn tả rằng công việc chưa xong. Cụm này mâu thuẫn với tình huống người đã làm xong và chuẩn bị về.
• 仕事が終わりました — 「終わる」 (kết thúc, xong) là động từ nội động, dùng cho công việc đã hoàn thành.
• ただいま戻りました(もどりました, tôi đã quay lại) — nói khi quay lại nơi làm việc sau khi ra ngoài, không dùng khi về.
• おはようございます — lời chào buổi sáng, không dùng để xin về.
• いってらっしゃい — được nói bởi người ở lại dành cho người đi, nên không dùng bởi chính người chuẩn bị về.

Cụm từ yêu cầu nhắc lại

Cụm từ yêu cầu nhắc lại được dùng khi ai đó không nghe rõ hoặc không hiểu lời của người đối diện.

• もう一度(もういちど, thêm một lần nữa) — dùng trong mẫu 「もう一度言ってください」 (xin hãy nói thêm một lần nữa). Ví dụ: 「もう一度おねがいします。」
• 〜てください — mẫu yêu cầu lịch sự thông thường. Ví dụ: 「もう少し説明してください。」
• 〜ていただけますか — mẫu yêu cầu lịch sự hơn, dùng với người được kính trọng như thầy cô hoặc cấp trên. Ví dụ: 「もう一度言っていただけますか。」
• わかりません / わかりました — 「わかりません」 nghĩa là không hiểu, và thường đi kèm yêu cầu giải thích. 「わかりました」 nghĩa là đã hiểu, nên không yêu cầu nhắc lại.
• 聞こえません(きこえません, không nghe thấy) — dùng khi không nghe thấy giọng nói của đối phương. Ví dụ: 「声が聞こえませんでした。」
• では(vậy thì) — từ đánh dấu phản hồi, được tiếp nối bằng hành động tiếp theo. Ví dụ: 「では、ゆっくり言いますね。」
• 〜ましょうか — lời đề nghị của chính người nói, không phải yêu cầu gửi đến đối phương. Ví dụ: 「もう一度説明しましょうか。」
• 〜なければなりません — diễn tả nghĩa vụ. Mẫu này không biểu thị yêu cầu. Ví dụ: 「もう一度確認しなければなりません。」
• 〜に行きます — 「聞きに行きます」 nghĩa là đi để làm việc gì đó. Cụm này diễn tả kế hoạch của chính người nói.
• 漢字の読み方(よみかた, cách đọc chữ Hán) — từ vựng để hỏi về cách đọc chữ Hán. Ví dụ: 「この漢字の読み方がわかりません。」

Cụm từ chúc mừng

Cụm từ chúc mừng được dùng để bày tỏ niềm vui trước sự việc tốt đẹp xảy ra với người khác.