Lịch trình, thời gian & xin nghỉ phép

Lịch trình & giới hạn thời gian

Trong hội thoại về lịch trình, 「何時から(なんじから, bắt đầu lúc mấy giờ)」 được dùng để hỏi thời điểm bắt đầu, còn 「何時まで(なんじまで, đến mấy giờ)」 được dùng để hỏi thời điểm kết thúc. Câu trả lời thường có dạng giờ đi kèm trợ từ 「〜から」 để chỉ điểm bắt đầu hoặc 「〜まで」 để chỉ điểm kết thúc, ví dụ 「九時から(くじから, bắt đầu từ 9 giờ)」 hoặc 「五時まで(ごじまで, đến 5 giờ)」. Câu trả lời chỉ nêu địa điểm, ngày hoặc hoạt động khác thì không trả lời được câu hỏi về thời gian.

• 開く(あく, mở cửa / được mở) — nội động từ dùng cho cơ sở kinh doanh hoặc tiện ích đang mở cửa. Ví dụ: 「この図書館は朝九時に開きます。」 So sánh với 開ける(あける, mở ra), là ngoại động từ và cần có tân ngữ.
• 始まる(はじまる, bắt đầu) — nội động từ chỉ hoạt động bắt đầu diễn ra. Ví dụ: 「会議は三時に始まります。」 So sánh với 始める(はじめる, bắt đầu làm việc gì), là ngoại động từ. Ví dụ: 「私は来週から日本語を始めます。」
• 遅くなる(おそくなる, trở nên muộn / bị trễ) — dùng khi thời gian kết thúc hoặc thời điểm đến trở nên muộn hơn dự kiến. Ví dụ: 「明日は仕事が長引いて、帰りが遅くなるかもしれません。」
• 〜の帰りに(〜のかえりに, trên đường về từ ~) — chỉ thời điểm hoặc nơi ghé qua trên đường về. Ví dụ: 「会社の帰りに、スーパーで野菜を買います。」
• 寄る(よる, ghé qua) và 〜てくる(đi làm việc gì đó rồi quay lại) — mẫu 「〜て＋くる」 cho thấy người nói đi làm việc gì đó rồi quay trở lại nơi người nói đang ở. Ví dụ: 「コンビニに寄って、飲み物を買ってきます。」

Xin phép nghỉ

Để xin nghỉ với cấp trên, ví dụ 店長(てんちょう, quản lý cửa hàng), cần dùng ngôn ngữ lịch sự, không gây cảm giác ép buộc. Từ 「休み(やすみ, nghỉ)」 thường đi kèm với 「取る(とる, lấy [ngày nghỉ phép/nghỉ])」 hoặc với động từ 「いただく(nhận một cách kính trọng)」 ở dạng yêu cầu.

• 〜をいただけませんか(cho phép tôi nhận ~ được không?) — mẫu yêu cầu lịch sự với cấp trên hoặc người có vị trí cao hơn. Ví dụ: 「来月の金曜日に、お休みをいただけませんか。」 Mẫu này lịch sự hơn 「休みをください」.
• 〜たいんですが(tôi muốn ~, nhưng ...) — dùng để bày tỏ mong muốn trước khi xin đồng ý. Ví dụ: 「来週、少し早く帰りたいんですが。」
• 頼む(たのむ, nhờ / gửi gắm) — dùng để nhờ người khác làm việc gì. Ví dụ: 「先輩に資料の確認を頼みました。」
• 〜になっていますか(đã được định là ~ chưa?) — hỏi về tình trạng hoặc lịch trình đã được quyết định, không phải xin phép. Ví dụ: 「明日の会議は、もう時間が決まっていますか。」
• 〜ていいですよ(cứ ~ cũng được) — dùng bởi người cho phép, không phải người xin phép. Ví dụ: 「今日は早く帰っていいですよ。」
• 〜てしまいましたか(đã lỡ ~ rồi à?) — hỏi xem một hành động đã được hoàn thành chưa, không thể hiện yêu cầu. Ví dụ: 「宿題を忘れてしまいましたか。」

Thời gian & thời hạn

Bài học này đề cập cách hỏi và nói về giờ giấc, lịch trình và thời hạn trong hội thoại hằng ngày. Từ để hỏi thường gặp là 「何時(なんじ, mấy giờ)」 để hỏi giờ, 「いつ(khi nào)」 để hỏi thời điểm nói chung, và 「何曜日(なんようび, thứ mấy)」 để hỏi thứ trong tuần. Giờ được viết bằng 「〜時(じ)」 và phút bằng 「〜分(ふん/ぷん)」, còn nửa tiếng được biểu thị bằng 「〜時半(じはん)」. Chú ý cách đọc: 九時(くじ, chín giờ), 四時(よじ, bốn giờ), 七時(しちじ, bảy giờ).

Bộ phận trong ngày thường dùng: 朝(あさ, buổi sáng), 午前(ごぜん, trước buổi trưa), 昼(ひる, buổi trưa), 午後(ごご, sau buổi trưa), 夕方(ゆうがた, chiều tối), và 夜(よる, ban đêm).

Mẫu diễn đạt khoảng thời gian và thời hạn:

• 〜から〜まで — khoảng thời gian, tức từ ... đến ... Ví dụ: 「九時から十二時まで授業があります」(có lớp học từ chín giờ đến mười hai giờ).
• 〜までに — thời hạn chậm nhất để thực hiện một hành động như hoàn thành, đến nơi hoặc gửi đi. Phân biệt với 〜まで dùng cho giờ đóng cửa hoặc kết thúc dịch vụ, ví dụ 「受付は六時までです」(tiếp nhận đến sáu giờ). Câu hỏi 「いつまでに」 hỏi thời hạn chậm nhất.
• 〜より後 / 〜より前 — sau hoặc trước một thời điểm, và thời điểm được nêu không nằm trong phạm vi đó.
• 〜ごろ — khoảng vào giờ nhất định. Câu hỏi 「何時ごろ」 yêu cầu ước chừng giờ.
• Câu trả lời cho 「何時から」 là giờ bắt đầu, còn câu trả lời cho 「何時に終わる」 là giờ kết thúc.

Thay đổi lịch trình:

• 変わる(かわる, thay đổi) là động từ nội động: 「予定が変わる」(kế hoạch thay đổi). 変える(かえる, thay đổi cái gì) là động từ ngoại động: 「時間を変える」(đổi thời gian). 〜に変わる nghĩa là thay đổi thành một cái gì đó. 急に(きゅうに, đột ngột) dùng cho thay đổi bất ngờ.
• 〜みたいだから / 〜かもしれないから dùng để nêu lý do dựa trên suy đoán: 「仕事が遅く終わるみたいだから」(vì có vẻ công việc sẽ kết thúc muộn).
• 〜ておく nghĩa là làm việc gì trước như một sự chuẩn bị, ví dụ 「確かめておく」(xác nhận trước). 〜てみる nghĩa là thử làm việc gì đó.

Khả năng và cho phép:

• 大丈夫(だいじょうぶ, không sao / được) và 無理(むり, không thể) là câu trả lời thông dụng để thể hiện khả năng đáp ứng. Ví dụ: 「夕方は無理です」(buổi chiều không thể).
• 〜ならいいです hoặc 〜なら大丈夫 dùng để nêu điều kiện, ví dụ 「午後なら大丈夫です」(nếu là buổi chiều thì được).
• 〜てもいいですか dùng để xin phép. Câu trả lời có thể là 「かまいません」(không sao).
• 空いている(あいている, rảnh) và 忙しい(いそがしい, bận) dùng để mô tả thời gian rảnh hay kín lịch.
• 定休日 hay ngày nghỉ của cửa hàng được diễn đạt bằng 「休みは〜だけです」(chỉ nghỉ vào ...).

Tuần và ngày:

• 今週(こんしゅう, tuần này), 来週(らいしゅう, tuần sau), 来月(らいげつ, tháng sau), 週末(しゅうまつ, cuối tuần).
• 第一週(だいいっしゅう, tuần thứ nhất) và 第二週(だいにしゅう, tuần thứ hai) dùng để chỉ một tuần cụ thể trong tháng.
• 「来週の月曜日」 nghĩa là thứ Hai của tuần sau.

Tàu, cuộc hẹn và đúng giờ:

• 各駅停車(かくえきていしゃ, tàu chậm dừng mọi ga) và 急行(きゅうこう, tàu tốc hành) là hai loại tàu khác nhau về lịch trình và thời gian di chuyển. 出発(しゅっぱつ, khởi hành) và 到着(とうちゃく, đến nơi) là giờ xuất phát và giờ đến.
• 間に合う(まにあう, kịp giờ) và 遅刻(ちこく, đi trễ) dùng để nói về việc đúng giờ.
• 予約(よやく, đặt chỗ) có thể đổi giờ, với cách nói 「時間を変えてもらえますか」. Nhân viên thường hỏi 「何時がよろしいですか」(Quý khách muốn mấy giờ ạ?).
• いっしょに nghĩa là mọi thứ được làm hoặc mang theo cùng lúc.
• Thay đổi địa điểm được diễn đạt bằng 「教室が変わる」, và vị trí có thể chỉ bằng 「〜の横」(bên cạnh ...).

Công việc bán thời gian ở cửa hàng

Bài này đề cập hội thoại về việc làm thêm (アルバイト, việc làm bán thời gian) tại cửa hàng, chủ yếu về シフト(ca làm việc), xin nghỉ, và các việc cần làm sau khi đã thống nhất lịch.

Từ vựng cốt lõi:

• シフト(shift) là lịch làm việc của người làm bán thời gian. シフト表(ひょう, bảng) là bảng lịch thường được lập và đưa cho quản lý xem.
• 店長(てんちょう, quản lý cửa hàng) là người thường phê duyệt thay đổi ca và nhận báo cáo.
• 人が足りない(ひとがたりない, thiếu người) là lý do phổ biến để cửa hàng yêu cầu nhân viên đến làm vào một ngày nhất định.