Cách diễn đạt yêu cầu và xin phép

〜ていただけますか — Yêu cầu lịch sự

Mẫu 「〜ていただけますか」 được dùng để yêu cầu người nghe làm điều gì đó cho người nói một cách lịch sự. Cấu trúc là động từ dạng て形 + 「いただけますか」. Động từ 「いただく(いただく, nhận một cách khiêm nhường)」 là dạng khiêm nhường của 「もらう(もらう, nhận)」, nên mẫu này được dùng khi người nói nhận hành động từ người có địa vị được kính trọng hơn, ví dụ giáo viên, cấp trên hoặc nhân viên phục vụ. Dạng phủ định 「〜ていただけませんか」 nghe còn nhẹ nhàng hơn nữa.

Hãy chú ý hướng của hành động. 「〜てさしあげましょうか(để tôi ... cho ngài nhé?)」 là lời đề nghị từ người nói dành cho người khác, nên chủ thể hành động là người nói chứ không phải người nghe. Vì vậy hai mẫu này không thể thay thế cho nhau.

Mẫu này cũng được dùng với nhân viên phục vụ để yêu cầu thứ gì đó chưa nhận được, ví dụ thêm đồ uống. 「〜ていただきましょうか」 khác ở chỗ nó là lời rủ rê hoặc đề nghị cùng nhận.

Dạng phủ định 「〜ていただけませんか」 dùng để nhờ người khác làm việc gì đó trong tương lai, ví dụ mang hàng đến. 「〜てしまいましたか」 hỏi xem một hành động đã hoàn tất chưa, nên không phù hợp để làm lời yêu cầu.

• 静かにしていただけますか(しずかにしていただけますか, bạn có thể giữ im lặng được không?) — yêu cầu người khác giữ trật tự một cách lịch sự.
• 止めていただけますか(とめていただけますか, bạn có thể dừng lại được không?) — yêu cầu tài xế dừng xe ở một địa điểm nhất định.
• あと三日ほどいただけますか(あとみっかほどいただけますか, tôi có thể có thêm khoảng ba ngày được không?) — yêu cầu thêm thời gian; 「ほど(khoảng)」 cho biết con số ước chừng.
• 延ばしていただけますか(のばしていただけますか, bạn có thể gia hạn được không?) — yêu cầu giáo viên cho thêm thời gian làm bài tập, với động từ 延ばす(のばす, kéo dài/hoãn lại).

Xin phép nghỉ làm

Trong môi trường công việc, khi xin nghỉ với cấp trên cần dùng ngôn ngữ lịch sự. Mẫu 「お休みをいただけませんか(おやすみをいただけませんか, tôi có thể xin nghỉ được không?)」 dùng 「いただく」 và 「お〜」 để thể hiện sự tôn trọng cấp trên. Cách nói 「〜でしょうか」 làm yêu cầu nghe nhẹ nhàng hơn, ví dụ 「お休みをいただけないでしょうか」.

Cách nói trực tiếp như 「休みをください」 là thiếu lịch sự khi nói với cấp trên. Những câu chỉ nêu kế hoạch, tình trạng lịch trình hoặc sự cho phép đã có được thì không phải là lời xin. Ví dụ 「〜つもりでいる(định ...)」, 「〜ことになっている(đã được quyết định là ...)」 và 「〜許可をもらっている(đã được cho phép)」 chỉ mô tả trạng thái, không phải yêu cầu.

Câu 「〜になります(trở thành ...)」 diễn tả kết quả hoặc quyết định, còn 「〜ですか」 hỏi về sự chắc chắn của lịch trình thì không phải là xin nghỉ.

Để xin về sớm, dùng 「早退(そうたい, về sớm)」 với mẫu 「〜させていただけますか(tôi có thể ... một cách lịch sự được không?)」. Dạng 「〜させられる」 có nghĩa là bị buộc phải làm việc gì đó, nên không phù hợp để xin phép. Cách nói 「〜そうなので(vì có vẻ là ...)」 đánh giá tình trạng qua vẻ bề ngoài, trong khi người bị bệnh tự cảm nhận được tình trạng của chính mình.

Để xin đến muộn 「遅れる(おくれる, đến muộn)」, dùng 「〜てもいいですか」. Câu trả lời cho phép kèm điều kiện vẫn phù hợp, ví dụ 「事情(じじょう, lý do)を教えてくれれば大丈夫です」. Tuy nhiên, câu trả lời 「はい」 theo sau là nhận xét rằng việc đến muộn không tốt thì mâu thuẫn với ý nghĩa cho phép.

〜てくれない？ — Yêu cầu thân mật

Mẫu 「〜てくれない？」 được dùng để nhờ giúp đỡ người trong gia đình hoặc bạn thân với giọng điệu thân mật. Đây là phiên bản thân mật của 「〜てくれませんか」. Ví dụ: 「ちょっと待ってくれない？(đợi một chút được không?)」.

Để có giọng điệu nhẹ nhàng hơn, dùng 「〜てもらえない？」 hoặc 「〜てもらえないかな」. Mẫu 「〜てもらえない？」 dùng để yêu cầu ai đó làm việc gì cho người nói, ví dụ 「やり方を教えてもらえない？(chỉ mình cách làm được không?)」.

Mẫu 「〜てもらえないかな」 còn nhẹ nhàng hơn và thường dùng để nhờ ai đó cho xem hoặc cho mượn thứ gì. Câu 「〜てしまった」 diễn tả hành động đã hoàn tất hoặc đáng tiếc, nên không phải là yêu cầu. Câu 「〜はずだった(lẽ ra phải ...)」 diễn tả kỳ vọng về tình huống lẽ ra phải xảy ra, không phải là yêu cầu trực tiếp.

「〜てあげようか(để tôi ... cho nhé?)」 là lời đề nghị của người nói để làm việc gì đó cho người khác, theo hướng ngược lại với yêu cầu.