Cách diễn đạt trong hội thoại thân mật

Lịch trình và kế hoạch

Trong hội thoại hằng ngày, lịch trình và kế hoạch được diễn đạt bằng nhiều mẫu câu cần phân biệt. 「〜までに」 (chậm nhất là, trước) cho biết thời hạn mà một hành động phải hoàn thành, còn 「〜まで」 (đến, cho đến) cho biết khoảng thời gian một trạng thái kéo dài. Hai mẫu này thường xuất hiện gần nhau nên cần chú ý phân biệt. Thời hạn có thể thay đổi khi có thông báo mới, vì vậy người nghe phải làm theo thông tin được đưa ra sau cùng.

Kế hoạch đã được quyết định được diễn đạt bằng 「〜ことになった」 (đã được quyết định là). Kế hoạch đã được lập sẵn được diễn đạt bằng 「〜予定です」 (đã được dự kiến), còn ý định cá nhân được diễn đạt bằng 「〜つもり」 hoặc 「〜と思っている」 (định, nghĩ là sẽ). 「つもり」 yếu hơn 予定 vì chưa chắc đã được thực hiện.

Để yêu cầu thay đổi lịch trình, dùng mẫu 「〜てもらえませんか」 (có thể ... cho tôi được không?). Câu trả lời chấp nhận yêu cầu thường bắt đầu bằng 「はい、いいですよ」 (vâng, được ạ), rồi tiếp theo là câu hỏi chi tiết như 「何時からでしたっけ」 (vậy là từ mấy giờ nhỉ?).

Sự cho phép và điều kiện thời gian được diễn đạt bằng 「〜なら大丈夫です」 (nếu ... thì không sao). Mẫu này dùng để đồng ý với thời gian đối phương đề xuất, chẳng hạn ngày hoặc giờ cụ thể.

Để hỏi hoặc đề xuất thời gian, dùng 「何時にしましょうか」 (nên là mấy giờ đây?). Câu trả lời là một giờ cụ thể, chẳng hạn 「七時でお願いします」 (xin hẹn lúc bảy giờ). Câu trả lời không nêu thời gian thì không trả lời được câu hỏi.

「〜ごろ」 diễn tả thời gian ước chừng, còn 「空いている」 (trống, rảnh) được dùng để chỉ thời gian rảnh rỗi.

Mẫu 「〜そうです」 (có vẻ, được dự đoán là) dùng để dự đoán tình hình dựa trên điều kiện hiện tại, chẳng hạn 「遅れそうです」 (có vẻ sẽ trễ). Mẫu 「〜場合がございます」 (có khả năng là ...) là cách nói lịch sự để cảnh báo về hậu quả.

Nghĩa vụ được diễn đạt bằng 「〜なければなりません」 (phải), và dạng thân mật 「〜なきゃ」 hoặc 「〜ないといけない」 cũng thường được dùng.

Mẫu ～ておく・～た — hành động thực hiện trước

「〜ておく」 (làm trước một việc gì đó để chuẩn bị) diễn tả hành động được thực hiện có chủ đích vì lợi ích sau này. Dạng thân mật 「〜とく」 hoặc 「〜ておいた」 (đã làm sẵn từ trước) thường xuất hiện trong hội thoại. Mẫu này dùng khi ai đó yêu cầu hoặc nói sẽ làm việc gì trước, chẳng hạn 「先に食べておくね」 (mình sẽ ăn trước nhé).

Cần chú ý phân biệt với 「〜てある」 (trạng thái còn lại như kết quả của hành động của ai đó). 「〜てある」 diễn tả tình trạng của đồ vật đã ở trong một trạng thái nhất định, chẳng hạn 「印刷してあります」 (đã được in sẵn và có sẵn). Dạng này nhấn mạnh trạng thái hiện tại, không phải hành động.

「〜た」 diễn tả hành động đã hoàn thành. Trong câu trả lời nói về tình trạng, 「〜たよ」 dùng để báo rằng việc gì đó đã được làm, chẳng hạn 「さっき取り込んだよ」 (lúc nãy đã thu vào rồi đó). Dạng 「〜た」 cũng dùng trong câu hỏi 「〜た？」 để hỏi xem việc gì đã xong chưa.

「まだ」 (chưa) và 「もう」 (đã rồi) thường đi kèm mẫu này để diễn tả tiến độ của hành động.

Lời rủ và mong muốn thân mật

Lời rủ trong ngôn ngữ thân mật được diễn đạt bằng 「〜ない？」 (không ... à?) hoặc 「〜ようか」 (hay là ... nhỉ?). Dạng 「〜ましょう」 lịch sự hơn. Để đáp lại lời rủ, các cách nói 「いいね」 (được đấy) hoặc 「いいよ」 (được) dùng trong ngôn ngữ thân mật, còn từ chối thường kèm lý do với 「ごめん」 (xin lỗi) hoặc 「ちょっと」 (hơi).

「〜ようか」 cũng dùng để đề nghị cùng làm việc gì đó, chẳng hạn 「作ろうか」 (hay mình cùng nấu nhỉ?). Câu trả lời đồng ý lời rủ có thể được tiếp nối bằng câu hỏi về chi tiết.

Mong muốn được diễn đạt bằng 「〜たい」 (muốn ...). Trong hội thoại thân mật, dạng 「〜たいな」 (muốn ... nhỉ) dùng để bày tỏ mong muốn một cách nhẹ nhàng. Ví dụ: 「カレーが食べたいな」 (mình muốn ăn cà ri quá).

Thông tin nghe được từ người khác được diễn đạt bằng 「〜んだって」 (nghe nói là ...) hoặc 「〜らしい」 (có vẻ là, nghe đâu là). 「〜んだって」 dùng để truyền đạt thông tin nhận được từ bên khác, còn 「〜らしい」 diễn tả phỏng đoán dựa trên bằng chứng.

Từ 「楽しみ」 (mong đợi, háo hức) dùng để diễn tả cảm xúc vui vẻ đối với kế hoạch sắp tới, chẳng hạn 「楽しみなんだ」 (mình đang mong chờ lắm).

Cách nói thân mật trong nhà

Trong gia đình, lời nói được làm thân mật hơn bằng cách bỏ 「です・ます」 và dùng dạng ngắn. Dạng 「〜てる」 là dạng thân mật của 「〜ている」, chẳng hạn 「できてるよ」 (làm xong rồi đó). Dạng này dùng để thông báo cho người trong nhà về một trạng thái đang diễn ra.

「もう」 (đã) và 「まだ」 (chưa) thường được dùng để hỏi hoặc trả lời về tiến độ của một hoạt động trong nhà. Câu hỏi 「もう〜た？」 được trả lời bằng 「いや、まだなんだ」 (chưa, vẫn chưa) trong ngôn ngữ thân mật.

Để truyền đạt lời nói nghe được từ người khác, dùng dạng 「〜って」 như trích dẫn thân mật, chẳng hạn 「前から〜って言ってたよ」 (từ trước đến giờ có nói là ... đó). Dạng 「〜ってた」 diễn tả lời nói đã từng được truyền đạt trong quá khứ.