Thể て của động từ và cách diễn đạt nối câu

動詞のて形 (～て形) — Thể て của động từ

Thể て (て形, bentuk te) dùng để nối động từ với động từ khác và với các mẫu như ～ください, ～ている, và ～てから. Cách chia phụ thuộc vào nhóm động từ:

• Nhóm I (godan): đuôi う・つ・る đổi thành って (会う→会って, 持つ→持って, 乗る→乗って); く đổi thành いて (書く→書いて; 行く→行って là ngoại lệ); ぐ đổi thành いで (泳ぐ→泳いで); す đổi thành して (話す→話して); む・ぶ・ぬ đổi thành んで (読む→読んで, 遊ぶ→遊んで, 死ぬ→死んで).
• Nhóm II (ichidan): bỏ る rồi thêm て (食べる→食べて, 見る→見て).
• Bất quy tắc: する→して, 来る→きて.

Chức năng chính trong câu:

• Trình tự hành động — hai hành động do cùng một chủ ngữ thực hiện và xảy ra liên tiếp được nối bằng て. Ví dụ: 本屋で本を買って、家に帰りました (mua sách ở hiệu sách rồi về nhà).
• Trình tự hành động kèm trạng thái sau đó — て cũng có thể nối hành động với mô tả cảm giác hoặc trạng thái. Ví dụ: 野菜をゆでて、やわらかくなりました (luộc rau rồi rau trở nên mềm).
• Nguyên nhân của cảm xúc — động từ bị động ở dạng て dùng để nói rằng cảm xúc nảy sinh do đã trải qua một việc gì đó. Ví dụ: 先生にほめられて、うれしかったです (được thầy khen nên tôi vui).
• Hai hoạt động lao động đang diễn ra — て nối hai hoạt động thường nhật. Ví dụ: 店でパンを作って、お客さんに売っています (làm bánh mì ở cửa hàng rồi bán cho khách).
• Yêu cầu lịch sự — mẫu ～てください (xin hãy làm ...) được trình bày ở phần riêng, nhưng động từ trước ください luôn ở dạng て. Ví dụ: ここに住所を書いてください (xin hãy viết địa chỉ vào đây).
• Mẫu ～ていく — dạng て đi kèm いく để diễn tả hành động được mang theo hoặc thực hiện khi đi. Ví dụ: 弁当を持っていきます (mang cơm hộp theo rồi đi).
• Mẫu ～てから — dùng để diễn tả trình tự 'sau khi làm A thì mới làm B'. Ví dụ: 手を洗ってから、昼ごはんを食べます (sau khi rửa tay, tôi ăn trưa).
• Trật tự từ trong câu — trạng từ chỉ thời gian và nơi chốn thường đứng đầu, tân ngữ đặt trước động từ, và vị ngữ ở cuối câu. Ví dụ: 毎朝、顔を洗います (mỗi sáng, tôi rửa mặt).

～ている — Thể ～ている (trạng thái đang diễn ra)

Mẫu ～ている được tạo từ dạng て của động từ cộng với いる. Mẫu này có nhiều nghĩa:

• Hành động đang diễn ra — dùng cho hoạt động xảy ra tại thời điểm đang nói, thường đi với いま (bây giờ). Ví dụ: 今、音楽を聞いています (bây giờ đang nghe nhạc).
• Hành động đang diễn ra trong quá khứ — dạng ていました dùng để diễn tả hoạt động đang diễn ra vào một thời điểm nhất định trong quá khứ. Trạng từ ずっと (suốt, rất lâu) thường đi kèm mẫu này. Ví dụ: 雨の日、駅でずっと待っていました (vào ngày mưa, tôi đã đợi rất lâu ở nhà ga).
• Sở hữu hoặc trạng thái — một số động từ như 持つ (có, sở hữu) dùng ～ている để diễn tả trạng thái hiện tại, không phải hành động. Ví dụ: 妹は自転車を持っています (em gái tôi có xe đạp).
• Dạng phủ định và quá khứ của sở hữu — 持っていません nghĩa là 'không có', còn 持っていました nghĩa là 'đã từng có'. Chọn dạng phù hợp với trạng thái được nói đến trong câu.
• Trả lời câu hỏi có/không — câu hỏi ～ていますか được trả lời bằng はい、～ています hoặc いいえ、～ていません.

Ghi chú: いる với nghĩa 'tồn tại' (dùng cho sinh vật sống) khác với mẫu ～ている; いる trong mẫu này chỉ là thành phần đánh dấu trạng thái.

～てください・～ないでください — Yêu cầu lịch sự (xin hãy làm / xin đừng làm)

Mẫu ～てください (xin hãy làm ...) dùng để đề nghị người nghe làm việc gì đó một cách lịch sự. Động từ được chia sang dạng て rồi theo sau là ください. Ví dụ: この紙に名前を書いてください (xin hãy viết tên vào tờ giấy này).