Thể ます và cách chia động từ

～ませんか・～ましょう — Lời mời

Mẫu 「〜ませんか」 được tạo bằng gốc ます (masu-stem) của động từ rồi thêm 「ませんか」. Mẫu này dùng để rủ người nghe cùng làm một việc gì đó, mang nghĩa 'thế này thì sao...?' hoặc 'bạn có muốn...?', và có sắc thái lịch sự, nhẹ nhàng. Ví dụ: 「いっしょに 買い物に 行きませんか」 (chúng ta cùng đi mua sắm nhé?). Từ 「いっしょに」 (cùng nhau) thường xuất hiện cùng mẫu này.

Cách tạo: 行きます → 行き + ませんか (いきませんか), 食べます → 食べ + ませんか (たべませんか), 見ます → 見 + ませんか (みませんか). Dạng từ điển (行く), dạng て (行って) và dạng ない (行かない) không được dùng trước 「ませんか」.

Câu trả lời cho lời mời thường là 「はい、いいですね」 (vâng, hay đấy) hoặc 「はい、いきましょう」 (vâng, đi thôi), tức là vừa đồng ý vừa rủ lại. Mẫu 「〜ませんか」 cũng được cấp trên dùng với cấp dưới một cách nhẹ nhàng.

Mẫu 「〜ましょう」 được tạo bằng gốc ます + 「ましょう」 và có nghĩa là 'chúng ta hãy ...'. Mẫu này dùng để rủ cùng làm hoặc đề xuất một hành động cùng thực hiện, chẳng hạn sau khi nêu lý do. Ví dụ: 「今日は 寒いので、あたたかい スープを 作りましょう」 (vì hôm nay trời lạnh, chúng ta hãy nấu món súp nóng nhé).

Trong bối cảnh gia đình hoặc nhóm, 「〜ましょう」 được dùng khi lời rủ hướng đến tất cả thành viên, thường đi với trạng từ 「みんなで」 (cùng nhau cả mọi người).

Sự khác biệt giữa hai mẫu: 「〜ませんか」 hỏi ý kiến người nghe một cách nhẹ nhàng hơn, còn 「〜ましょう」 thể hiện lời rủ cùng làm một cách trực tiếp hơn. Cả hai đều khác với các dạng thường gây nhầm lẫn: 「〜ました」 (quá khứ), 「〜たいです」 (mong muốn của chính người nói), 「〜でしょう」 (phỏng đoán), 「〜てください」 (yêu cầu), và 「〜ないでください」 (cấm đoán).

Từ chỉ mục đích với trợ từ 「に」 được đặt trước vị ngữ rủ. Gốc động từ + 「に」 biểu thị mục đích: 「お茶を 飲みに 行きませんか」 (bạn có muốn đi uống trà không?).

～たい — Diễn đạt mong muốn

Mẫu 「〜たい」 được tạo bằng gốc ます của động từ + 「たい」, rồi theo sau là 「です」 ở dạng lịch sự, ví dụ 「食べたいです」 (tôi muốn ăn). Mẫu này diễn tả mong muốn của chính người nói. Cách tạo: 行きます → 行きたい, 食べます → 食べたい, 寝ます → 寝たい (muốn ngủ), 登ります → 登りたい (muốn leo núi).

Trong câu, 「たい」 được đặt ngay sau gốc động từ, còn 「です」 đứng ở cuối câu. Các trạng ngữ chỉ mục đích hoặc nơi chốn như 「日本へ」 hay 「友だちに」 được đặt trước vị ngữ: 「週末に 友だちに 会いたいです」 (tôi muốn gặp bạn bè vào cuối tuần).

Vì 「たい」 theo cách biến đổi của tính từ い, nên hình thức của nó thay đổi: 〜たくないです (không muốn ...), 〜たかったです (đã muốn ... trong quá khứ), và 〜たくて (dạng nối câu). Các dạng 「たくない」 và 「たくて」 thường là lựa chọn gây nhiễu.

Trong bài đọc, mong muốn của tác giả được làm việc gì đó vào một mùa nhất định cũng được diễn tả bằng 〜たい.

Để diễn tả mong muốn của người thứ ba, dùng 「〜たがる」 chứ không dùng 「〜たい」, ví dụ 「弟は 海へ 行きたがっています」 (em trai tôi muốn đi biển). Vì vậy 〜たがる không dùng cho mong muốn của bản thân người nói.

Câu hỏi 「〜たいですか」 hoặc 「何が したいですか」 (bạn muốn làm gì?) hỏi mong muốn của người nghe, và câu trả lời dùng 〜たいです.

Để diễn tả kế hoạch hoặc mong ước, dùng 「〜たいと 思っています」 (tôi đang nghĩ là muốn ...). Các trạng từ như 「今度は」 (lần tới) và 「いつか」 (một ngày nào đó) thường đi với mẫu này.

Mong muốn 〜たい chỉ thể hiện ý muốn của người nói, nên khác với lời rủ 〜ましょう hướng đến người nghe. Khi nêu lý do trước, mẫu này được dùng như sau: 「のどが かわいたので、水を 飲みたいです」 (vì khát nước, tôi muốn uống nước).

～ました・～ませんでした — Thể quá khứ lịch sự

Thể quá khứ lịch sự được tạo bằng cách đổi 〜ます thành 〜ました (khẳng định quá khứ) và 〜ません thành 〜ませんでした (phủ định quá khứ). Dạng này dùng cho sự việc đã xảy ra hoặc không xảy ra trong quá khứ, thường đi cùng các từ chỉ thời gian như 「きのう(hôm qua)」, 「おととい(hôm kia)」, hoặc 「先週(せんしゅう, tuần trước)」. Ví dụ 「見ます(みます, xem)」 đổi thành 「見ました(みました, đã xem)」.