Cách dùng trợ từ (に・で・を・と・が)

Partikel を・で・に・が — Các trợ từ を, で, に, が

Các trợ từ を, で, に và が là trợ từ đánh dấu cách, cho biết chức năng của danh từ trong câu: tân ngữ, nơi chốn, công cụ, đích đến hoặc chủ ngữ. Việc chọn trợ từ hầu như luôn do động từ hoặc tính từ làm vị ngữ quyết định, nên điều quan trọng là ghi nhớ mẫu câu của từng vị ngữ, chứ không chỉ nghĩa của trợ từ.

Partikel を (đánh dấu tân ngữ trực tiếp) Trợ từ を đánh dấu tân ngữ trực tiếp của động từ ngoại động, tức là đối tượng chịu tác động của hành động. Mẫu cơ bản là 「Nを ＋ 動詞」. Động từ 「飲みます(のみます, uống)」 luôn dùng を cho thứ được uống, ví dụ 「お茶を飲みます(おちゃをのみます, uống trà)」.

Động từ 「撮ります(とります, chụp ảnh)」 cũng dùng を cho tân ngữ: 「写真を撮ります(しゃしんをとります, chụp ảnh)」.

Động từ dạng 「N＋する」 như 「宿題をします(しゅくだいをします, làm bài tập về nhà)」 và 「テニスをします(テニスをします, chơi tennis)」 cũng dùng を cho phần N.

Động từ 「買います(かいます, mua)」 và 「読みます(よみます, đọc)」 dùng を với thứ được mua hoặc được đọc: 「本を買います(ほんをかいます, mua sách)」.

Cụm chỉ thời gian như 「毎朝(まいあさ, mỗi sáng)」 không làm thay đổi chức năng của を: 「毎朝新聞を読みます(まいあさしんぶんをよみます, mỗi sáng đọc báo)」.

Mẫu rủ rê 「〜ませんか(〜ませんか, có ... không?)」 vẫn đặt を trước động từ: 「いっしょにケーキを食べませんか(いっしょにケーキをたべませんか, có muốn cùng ăn bánh không?)」.

Partikel で (nơi diễn ra hoạt động, công cụ hoặc cách thức) Trợ từ で có ba chức năng chính.

• Nơi diễn ra hoạt động. Dùng sau danh từ chỉ địa điểm đi với động từ hành động. 「カフェでケーキを食べます(かふぇでけーきをたべます, ăn bánh ở quán cà phê)」. 「家で晩ごはんを作ります(いえでばんごはんをつくります, nấu bữa tối ở nhà)」. 「デパートで服を買いました(でぱーとでふくをかいました, đã mua quần áo ở trung tâm thương mại)」. 「銀行でお金をおろします(ぎんこうでおかねをおろします, rút tiền ở ngân hàng)」. 「図書館で本を読みました(としょかんでほんをよみました, đã đọc sách ở thư viện)」. 「レストランでランチを食べました(レストランでランチをたべました, đã ăn trưa ở nhà hàng)」. 「駅で友だちと待ち合わせします(えきでともだちとまちあわせします, hẹn gặp bạn ở ga)」. 「公園で散歩をします(こうえんでさんぽをします, đi dạo ở công viên)」.
• Công cụ hoặc phương tiện di chuyển. 「タクシーで駅へ行きます(たくしーでえきへいきます, đi đến ga bằng taxi)」. 「自転車で図書館へ行きます(じてんしゃでとしょかんへいきます, đi đến thư viện bằng xe đạp)」. Lưu ý rằng 「歩いて(あるいて, đi bộ)」 không dùng で.
• Ngôn ngữ hoặc cách thức. 「日本語で話します(にほんごではなします, nói bằng tiếng Nhật)」.

Hãy chú ý mẫu 「V ない形＋で ください(đừng ～)」. Ở đây で là một phần của thể te 「ないで」, không phải trợ từ chỉ nơi chốn. Ví dụ: 「ここでたばこをすわないでください(ここでたばこをすわないでください, xin đừng hút thuốc ở đây)」.

Partikel に (đích đến, thời điểm, sự tồn tại, người nhận và lên phương tiện)

• Thời điểm. 「七時に起きます(しちじにおきます, thức dậy lúc bảy giờ)」.
• Nơi tồn tại với いる và ある. Khác với で chỉ nơi diễn ra hoạt động, に chỉ vị trí của vật hoặc người đang tồn tại: 「机の上に本があります(つくえのうえにほんがあります, có sách ở trên bàn)」.
• Người nhận hành động với các động từ như 書く, 話す, 送る: 「友だちに手紙を書きます(ともだちにてがみをかきます, viết thư cho bạn)」.
• Nguồn nhận với もらう (nhận). Thứ tự câu thường là: trạng ngữ thời gian → người (に) → vật (を) → động từ: 「けさ友だちにプレゼントをもらいました(けさともだちにプレゼントをもらいました, sáng nay đã nhận quà từ bạn)」.
• Lên phương tiện với 乗ります: 「バスに乗ります(ばすにのります, lên xe buýt)」.

Partikel が (chủ ngữ và đối tượng của cảm xúc)

• Chủ ngữ của いる và ある được đánh dấu bằng が, còn nơi chốn được đánh dấu bằng に.
• Tính từ đuôi な 「好き(すき, thích)」, 「嫌い(きらい, ghét)」, 「上手(じょうず, giỏi)」, 「下手(へた, kém)」 cùng động từ 「わかります(hiểu)」 dùng が cho đối tượng của cảm xúc hoặc năng lực. Vì vậy cách đúng là 「りんごが好きです(りんごがすきです, thích táo)」, không phải 「りんごを好きです」.

Những điểm khác biệt quan trọng

• で và に với nơi chốn: で = nơi diễn ra hoạt động (公園で遊びます); に = nơi tồn tại (公園にいます).
• を và が: đối tượng của hành động dùng を; đối tượng của cảm xúc 好き/嫌い dùng が.
• に và へ: cả hai đều dùng với 行く/来る để chỉ đích đến của chuyển động. へ nhấn mạnh hướng đi, còn に nhấn mạnh điểm đến.