Cách diễn đạt cho phép, cấm đoán và yêu cầu

〜てもいい・〜ないで・〜てください — Mẫu diễn đạt sự cho phép, cấm đoán nhẹ và yêu cầu lịch sự

〜てもいい(〜te mo ii) dùng để diễn đạt sự cho phép hoặc được phép. 「〜てもいいです」 nghĩa là 'được phép ~'. Ở dạng nghi vấn, 「〜てもいいですか」 dùng để xin phép người đối diện, và câu trả lời thường gặp là 「はい、どうぞ」 hoặc 「はい、いいですよ」. Từ 「いい」 là trọng tâm của mẫu này, còn 「いけない」 lại diễn đạt sự cấm đoán.

Cấu tạo là て形(てけい, thể て) + も + いいです. Trợ từ 「も」 được đặt giữa て形 và 「いい」, ví dụ 「ここで少し休んでもいいです」 (được nghỉ một chút ở đây). Khi hỏi thầy cô giáo hoặc cấp trên, chỉ cần dùng 「〜てもいいですか」, ví dụ 「先生、この辞書を使ってもいいですか」.

Để diễn đạt rằng việc gì đó không cần phải làm, dùng 〜なくてもいいです (không cần ~), còn nghĩa vụ được diễn đạt bằng 〜なければなりません (phải ~). Cả hai đều khác với 〜てもいい.

Mẫu 〜てもらえませんか (có thể ~ giúp tôi được không) yêu cầu người khác làm điều gì đó cho người nói, nên không giống 〜てもいいですか vốn xin phép cho chính mình.

Sự cấm đoán được diễn đạt bằng 〜てはいけません và 〜ないでください, sẽ được trình bày bên dưới.

〜てください (xin hãy ~, làm ơn ~) dùng để yêu cầu người đối diện làm điều gì đó một cách lịch sự. Cấu tạo là て形 + ください. Động từ nhóm 2 (ichidan) như 寝る(ねる, ngủ) chuyển thành 寝て, nên 「早く寝てください」 nghĩa là 'làm ơn ngủ sớm'. Động từ 入る(はいる, vào) chuyển thành 入って, nên 「部屋に入ってください」 nghĩa là 'làm ơn vào phòng'. Động từ 開ける(あける, mở) chuyển thành 開けて, và 教える(おしえる, dạy) chuyển thành 教えて.

Để nhờ giúp đỡ một cách lịch sự, cùng mẫu này cũng được dùng, ví dụ 「少しつめてください」 (làm ơn nhích sang một chút).

Khi bác sĩ hoặc nhân viên đưa ra lời khuyên, 〜てください cũng được dùng, ví dụ 「毎晩よく眠ってください」 (hãy ngủ thật ngon mỗi tối).

Đừng nhầm với 〜ほしい (muốn có hoặc muốn ~) và 〜もらう (nhận được), vì cả hai đều không tạo thành lời yêu cầu đối với người đối diện.

〜ていてください (làm ơn giữ nguyên trạng thái ~) dùng để yêu cầu người đối diện duy trì một trạng thái nào đó, ví dụ 「そのまま座っていてください」 (làm ơn cứ ngồi yên như vậy).