Thể て và cách diễn đạt chuỗi hành động

〜ながら — mẫu câu diễn tả 「trong khi ...」 (vừa ... vừa ...)

Mẫu 「〜ながら(sambil ...)」 được gắn vào 連用形(れんようけい, dạng liên dụng), tức là dạng ます bỏ ます, để diễn tả hai hành động diễn ra đồng thời và do cùng một người thực hiện. Hành động đi với 〜ながら là hành động phụ, còn vị ngữ ở cuối câu là hành động chính. Dạng đúng: 見ます→見ながら(みながら, vừa nhìn), 聞きます→聞きながら(ききながら, vừa nghe), 食べます→食べながら. Các dạng 辞書形(じしょけい, dạng từ điển), て形(てけい, dạng て), た形(たけい, dạng た) và dạng khả năng không được dùng trực tiếp với mẫu này. Trong câu có tân ngữ, mẫu thường gặp là 「(名詞)を＋động từ ます形＋ながら＋động từ」. Ví dụ mới: 「お茶を飲みながら本を読みます」 (vừa uống trà, vừa đọc sách).

• 〜ながら — vừa ... vừa ..., diễn tả hai hoạt động diễn ra đồng thời. 例) 歩きながら電話をします。 (vừa đi bộ, vừa gọi điện thoại).
• 〜ために — để, diễn tả mục đích, không phải hoạt động đồng thời. 例) 日本語を勉強するために本を買いました。
• 〜ように — để, hoặc giống như. Không phải hoạt động đồng thời.
• 〜たり — ví dụ về một số hành động (〜たり〜たりする), không phải hai hành động xảy ra cùng lúc.
• 〜ないと — kết quả nếu không thực hiện một hành động.
• 〜ようと — ý định hoặc kế hoạch làm việc gì đó.
• 〜たばかり — vừa mới hoàn thành việc gì. 例) 起きたばかりです。
• 〜ことにする — quyết định làm việc gì đó. 例) 来月から運動することにしました。
• 〜たいので / 〜なら / 〜たので — lần lượt diễn tả mong muốn như lý do, giả định, và lý do đã xảy ra. Ví dụ đúng với 〜ながら: 「ニュースを聞きながら、ストレッチをします」 (vừa nghe tin tức, vừa tập giãn cơ).

〜ている — mẫu câu diễn tả trạng thái tiếp diễn, thói quen

Mẫu 〜ている có nhiều nghĩa. Trong câu diễn tả thói quen, mẫu này được dùng cùng trạng từ thời gian như 毎日(まいにち, mỗi ngày) cho hành động lặp lại.

• 〜ている — đang diễn ra. 例) 今、友だちに手紙を書いています。
• 〜ていた — trạng thái hoặc hành động đang diễn ra tại một thời điểm trong quá khứ, thường dùng với mẫu 〜ときには + 〜ていた. 例) 家に帰ったとき、弟はゲームをしていました。
• まだ〜ていません — chưa làm việc gì. 例) まだ宿題を出していません。
• 〜ようにしている — cố gắng liên tục, hoặc thói quen được duy trì. 例) 毎晩、日記を書くようにしています。

Sự khác nhau của 〜ようにする: 〜ようにしています (nỗ lực đang được thực hiện), 〜ようにしました (đã bắt đầu cố gắng), 〜ようにしよう (ý định cho tương lai), và 〜ようにしていた (nỗ lực trong quá khứ). Các mẫu khác hay bị nhầm: 〜つもり (dự định), 〜でしょう (phỏng đoán về tương lai), và 〜たばかり (vừa mới xong). Với hành động lặp lại như 毎日 + 行っています, 〜ている vẫn là mẫu đúng.

〜ておく — mẫu câu diễn tả việc chuẩn bị trước

Mẫu 〜ておく dùng cho hành động được thực hiện trước như một sự chuẩn bị cho tình huống về sau. Dạng thông thường là 〜ておきます (lịch sự), 〜ておいた (quá khứ), và 〜ておいてください (yêu cầu ai đó chuẩn bị việc gì).

• Chuẩn bị cho việc của ngày mai. 例) 明日の会議のために資料をコピーしておきます。
• Đặt hoặc cất giữ đồ vật để chuẩn bị. 例) 牛乳を冷蔵庫(れいぞうこ, tủ lạnh)に入れておきます。
• Nấu hoặc chuẩn bị món ăn trước. 例) 夕食のおかずを作っておきます。

Phân biệt 〜ておく với các mẫu khác hay bị nhầm:

• 〜てしまう — diễn tả sự hoàn thành hoặc sự tiếc nuối, không phải chuẩn bị.
• 〜てあげる — làm việc gì đó cho người khác, không phải cho bản thân.
• 〜てみる — thử làm việc gì đó.
• 〜ていた — trạng thái hoặc hành động diễn ra trong quá khứ, không mang nghĩa chuẩn bị.

〜て形 và thứ tự hành động

Dạng て形(てけい, dạng て) được tạo từ động từ. Ví dụ: 書く→書いて, 食べる→食べて, する→して, 来る→来て. Dạng này dùng để nối nhiều hành động trong một câu, và cũng là nền tảng cho các động từ bổ trợ như 〜ておく, 〜てもらう, 〜てみる.