Cách diễn đạt phỏng đoán, nghe nói và cảm nhận (そうだ・ようだ・らしい)

Mẫu 〜そうだ — dấu hiệu sắp xảy ra (様態, yōtai)

〜そうだ với nghĩa dấu hiệu sắp xảy ra (様態, yōtai) được gắn vào thân động từ (連用形, ren'yōkei), tức là dạng 「ます」 bỏ 「ます」. Mẫu này diễn tả rằng một sự việc có vẻ sắp xảy ra ngay, dựa trên tình huống nhìn thấy trực tiếp lúc đó. Ví dụ 「降(ふ)りそうだ(ふりそうだ, trông như sắp mưa)」 từ 「降る(ふる, rơi/đổ xuống)」.

Tình huống thường được dùng làm căn cứ cho đánh giá này là dấu hiệu thị giác, như bầu trời tối hoặc mây dày. Từ 「今(いま)にも(いまにも, sắp sửa ngay)」 và 「もうすぐ(sắp sửa, chẳng bao lâu nữa)」 thường được dùng cùng mẫu này để nhấn mạnh rằng sự việc đã gần kề.

• 今(いま)にも(いまにも, sắp sửa ngay) — đánh dấu sự việc gần như sắp xảy ra. Ví dụ: このコップは今にも割(わ)れそうだ。
• 〜そうにない — trông như sẽ không xảy ra. Dạng này trái ngược với các dấu hiệu nhìn thấy được.
• 〜そうだ (様態) khác với 〜そうだ (伝聞). Dạng 様態 gắn vào thân động từ (降り), còn dạng 伝聞 gắn vào dạng thông thường (降る).
• 〜らしい, 〜ようだ, 〜はずだ cũng diễn tả phỏng đoán, nhưng mỗi cái dựa trên căn cứ khác nhau. 〜らしい dựa trên bằng chứng hoặc thông tin gián tiếp, 〜ようだ dựa trên quan sát hoặc cảm nhận của người nói, còn 〜はずだ dựa trên suy luận logic hoặc quy tắc. Không nhầm với 〜そうだ, vốn diễn tả dấu hiệu trực tiếp.

Mẫu 〜そうだ — tin tức/nghe từ người khác (伝聞, denbun)

〜そうだ với nghĩa tin tức hoặc thông tin nghe từ người khác (伝聞, dengar-dengar) được gắn vào dạng thông thường (普通形, futsūkei). Với động từ, dạng thông thường có thể là dạng từ điển, dạng 「ている」, dạng quá khứ 「た」 hoặc dạng phủ định 「ない」. Với danh từ và tính từ na, dùng 「だ」 trước 「そうだ」, còn tính từ i được gắn trực tiếp.

Mẫu này thường đi kèm nguồn thông tin như 「ニュースによると(theo tin tức)」, 「天気予報によると(theo dự báo thời tiết)」, hoặc 「田中さんから聞いた話です(câu chuyện tôi nghe từ 田中さん)」.

• 普通形(ふつうけい, dạng thông thường) + そうだ — Ví dụ: 来週、会議が延期されるそうだ。
• 〜そうです — dạng lịch sự của 〜そうだ. Ví dụ: 店は来月閉まるそうです。
• 〜ている + そうだ — truyền đạt trạng thái đang diễn ra theo tin nghe được. Ví dụ: 台風が近づいているそうだ。
• 〜ようです (phỏng đoán từ bằng chứng) và 〜はずです (dự đoán dựa trên logic) không dùng để truyền đạt nguồn tin.
• Câu 伝聞 với 「そうです」 cũng có thể dùng với động từ được gắn trực tiếp vào động từ thông thường, ví dụ 「あるそうです」 hoặc 「できるそうだ」.
• 〜つもりです diễn tả ý định của người nói, không phải tin nghe từ người khác.

Mẫu 〜ような / 〜ようだ — dường như / giống như

〜ようだ diễn tả phỏng đoán hoặc đánh giá của người nói dựa trên quan sát, bằng chứng hoặc cảm nhận thu được trực tiếp, và có thể dịch là 'dường như' hoặc 'giống như'. Các dạng được gắn: 普通形 (động từ, tính từ i) + ようだ, 〜な + ようだ, hoặc 名詞 + の + ようだ. Ở dạng lịch sự thành 〜ようです.

Mẫu này thường được dùng cùng các từ như 「どうやら(hình như)」 hoặc cùng việc nhìn thấy trực tiếp. Ví dụ 「窓の外が真っ白だ。雪が降っているようだ(hình như tuyết đang rơi)」 cho thấy phỏng đoán từ bằng chứng nhìn thấy được.

• 〜ような + 名詞 — dạng bổ nghĩa cho danh từ. Ví dụ: まるで夢のような話だ。
• 〜ようにする / 〜ようにしている — diễn tả nỗ lực thực hiện để việc gì đó xảy ra, hoặc thói quen được cố gắng duy trì. Thường dùng với động từ dạng từ điển hoặc dạng ない. Ví dụ: 毎朝、早く起きるようにしている。
• 〜ようだ và 〜そうだ (伝聞) khác nhau: 〜ようだ xuất phát từ đánh giá của người nói, còn 〜そうだ xuất phát từ thông tin của người khác.
• 〜ようだ và 〜らしい đều diễn tả phỏng đoán, nhưng 〜らしい mạnh hơn ở bằng chứng gián tiếp hoặc tin tức, còn 〜ようだ mạnh hơn ở quan sát trực tiếp của người nói.

Mẫu 〜そうだ — đánh giá qua vẻ bề ngoài (様態)

〜そうだ với nghĩa đánh giá qua vẻ bề ngoài (様態) cũng có thể gắn vào tính từ. Với tính từ i, bỏ い rồi thêm 〜そう, ví dụ 「おいしい」 thành 「おいしそう(trông ngon)」. Với tính từ na, 〜そう gắn trực tiếp vào thân tính từ.

Ngoại lệ cần nhớ: 「いい(tốt)」 thành 「よさそう(trông có vẻ tốt)」 và 「ない」 thành 「なさそう(trông như không có)」. Các dạng phủ định này cũng không dùng 「ない」 để tạo 「そう」 như với động từ.